5 Vragenlijsten en evaluaties over levenskwaliteit

Als iemand je zou vragen om je levenskwaliteit te beoordelen op een schaal van 1 tot 10, hoe zou je dan antwoorden?

Belangrijker nog, welke aspecten van je leven zou je in overweging nemen bij het selecteren van je beoordeling?

Als je onzeker bent, ben je niet alleen.

Er zijn veel wetenschappelijke stromingen met betrekking tot de beoordeling van iemands kwaliteit van leven. Bijgevolg zijn er veel betekenissen voor de term die kan verwijzen naar attitudes op verschillende gebieden, waaronder gezondheid, fysiek functioneren, de familiale omgeving en meer (Gill & Feinstein, 1994).

Dit artikel geeft een kort overzicht van de definities van kwaliteit van leven, verkent de toepasbaarheid van het concept in de context van positieve psychologie en schetst vijf nuttige vragenlijsten om in de praktijk toe te passen.

Voordat je verder gaat, willen we onze vijf tools voor positieve psychologie gratis downloaden. Deze creatieve, wetenschappelijk onderbouwde oefeningen helpen je om meer te weten te komen over je waarden, motivaties en doelen en geven je de tools om een gevoel van betekenis te inspireren in het leven van je cliënten, studenten of werknemers.

Wat is Kwaliteit van Leven?

Er is veel discussie in de literatuur over wat er bedoeld wordt met de term "kwaliteit van leven" (QOL), en er zijn verschillende factoren in zowel onderzoek als praktijk die deze dubbelzinnigheid veroorzaken.

Ten eerste kunnen onderzoekers vaak niet definiëren wat ze bedoelen met de term QOL. In een uitgebreid overzicht van 75 artikelen over dit onderwerp definieerden slechts 11 (15%) het concept voordat ze verder gingen met hun onderzoek (Gill & Feinstein, 1994).

Een tweede punt is dat mensen verschillen in wat ze belangrijk vinden voor een goed leven. De ene persoon kan bijvoorbeeld het gevoel hebben dat een sterk netwerk van hechte relaties noodzakelijk is voor een kwaliteitsvol leven. Daarentegen kan een ander geneigd zijn om af te zien van dergelijke relaties ten gunste van persoonlijk zinvolle activiteiten of prestaties, zoals creatieve bezigheden of professionele vooruitgang (Liu, 1976).

Tot slot is er een overlap tussen de begrippen QOL en levenstevredenheid, die onderzoekers nog steeds moeilijk uit elkaar kunnen houden (Landesman, 1986).

4 benaderingen voor het definiëren van kwaliteit van leven

Om de bovengenoemde uitdagingen aan te gaan, gaven Felce en Perry (1995) een overzicht van vier benaderingen om QOL te definiëren.

Ten eerste kan QOL worden gezien als de som van een aantal objectief meetbare levensomstandigheden. Dat wil zeggen dat de QOL van een persoon over een reeks domeinen (bijvoorbeeld sociale relaties, lichamelijke gezondheid, persoonlijke omstandigheden, enz.

Een tweede benadering is om QOL te definiëren als de tevredenheid van een persoon met de som van deze levensomstandigheden. Het verschil tussen deze en de eerste benadering is dat persoonlijk welzijn gebaseerd is op een subjectieve reactie op levensomstandigheden, in plaats van hoe iemands positie op deze levensomstandigheden zich verhoudt tot die van anderen in een bredere populatie.

Een andere benadering is om QOL te definiëren als een combinatie van zowel objectieve levensomstandigheden als tevredenheid met die omstandigheden (Brown, Bayer, & MacFarlane, 1989) - in wezen een combinatie van bovenstaande benaderingen.

Een vierde en laatste benadering, naar voren gebracht door Cummins (1992), conceptualiseert QOL als een objectieve beoordeling van levensomstandigheden en een subjectieve beoordeling van tevredenheid, gewogen volgens het belang dat een individu hecht aan elk specifiek domein.

Om een voorbeeld te geven, zou je kunnen kijken naar de rol van het inkomensniveau en hoe dit van invloed kan zijn op (a) de kwaliteit van leven en (b) de tevredenheid over het leven. Wat (a) betreft, kan de hoogte van het inkomen cruciaal zijn in contexten waar iemands welzijn wordt bepaald door het jaarsalaris, zoals in landen zonder sterke socialezekerheidsstelsels. In dit voorbeeld zou de hoogte van het inkomen een grote rol spelen als factor die de kwaliteit van de levensomstandigheden beïnvloedt.

Voor een redelijk niet-materialistisch persoon die voldoende inkomen heeft om in zijn basisbehoeften te voorzien, kan de hoogte van het inkomen echter slechts een kleine bijdrage leveren aan de levenstevredenheid (b). In deze situatie zou inkomen een klein gewicht hebben met betrekking tot deze tweede, tevredenheid-gerelateerde component van QOL (Felce & Perry, 1995).

Over het algemeen wordt deze laatste benadering van het definiëren van QOL als de sterkste beschouwd, omdat het de enige is die een rangorde en weging aanbrengt in het belang dat verschillende mensen hechten aan aspecten van hun levenssituatie (Felce & Perry, 1995).

De relevantie van levenskwaliteit voor positieve psychologie

Het begrip QOL is bijzonder relevant op het gebied van de positieve psychologie.

Het concept heeft betrekking op verschillende aspecten van persoonlijk welzijn en welbevinden, en iemands houding ten opzichte van verschillende levensomstandigheden en -domeinen.

Ook beoefenaars van positieve psychologie houden zich vaak bezig met het welzijn en de tevredenheid van mensen bij het beoordelen van de verschillende domeinen van hun leven.

Deze domeinen kunnen omvatten:

• Geestelijk en lichamelijk welzijn;
• Relaties met andere mensen;
• Sociale, maatschappelijke en sociale activiteiten;
• Persoonlijke ontwikkeling en voldoening; en
• Recreatie en plezier.

We kunnen nadenken over de overlap tussen QOL en positieve psychologie door te kijken naar de overlap tussen QOL en de kenmerken van Martin Seligmans PERMA-model.

Het PERMA-model is een van de belangrijkste theorieën die ten grondslag ligt aan het veld van de positieve psychologie en vertegenwoordigt de vijf belangrijkste domeinen waarin iemand psychologisch welzijn en geluk kan ervaren.

Seligman noemt domeinen als Relaties, gekenmerkt door authentieke verbondenheid, en Prestaties, gekenmerkt door een gevoel van voldoening in iemands activiteiten.

Het is duidelijk dat domeinen zoals deze een afspiegeling vormen van de domeinen waarop iemand zijn QOL beoordeelt. Daarom kan het waardevol zijn om QOL metingen te gebruiken om de verschillende dimensies van positieve psychologie modellen zoals PERMA aan te boren.

Hoe kunnen we levenskwaliteit meten?

Volgens een overzicht van Gill en Feinstein (1994) bestaan er minstens 150 instrumenten om QOL te meten. Deze schalen kunnen verschillende vormen aannemen.

Sommige onderzoekers, vooral in de medische context, gebruiken een enkel item om de QOL te beoordelen. Een voorbeeld hiervan is een item als "Wat is uw kwaliteit van leven?".

Hoewel ze vaak worden gebruikt, is een zwak punt van dergelijke metingen dat ze geen inzicht geven in specifieke domeinen of het relatieve belang dat mensen hechten aan deze domeinen.

In lijn hiermee presenteren veel onderzoekers een reeks items (bekend als een instrument of index) om de QOL te beoordelen. Ze komen dan tot een eindscore voor QOL door een gemiddelde te nemen van deze items.

Soms bevatten dergelijke instrumenten meerdere subschalen die betrekking hebben op QOL in verschillende domeinen, zoals relaties, levensomstandigheden, beroepsleven enzovoort. In deze situatie heeft degene die de verschillende subschalen toedient dan twee opties om de eindscores te presenteren (Gill & Feinstein, 1994).

De eerste optie is om de resultaten van elk van de subschalen afzonderlijk te presenteren en zo een soort profiel te vormen. Hierbij krijgt de respondent feedback over hoe het hem of haar vergaat op elk van de afzonderlijke subschalen, misschien met behulp van een radardiagram of een reeks staafdiagrammen.

De tweede optie is om het gemiddelde te nemen van de totaalscores van de respondent op alle subschalen om zo één samengestelde score te creëren die de algehele QOL weergeeft.

De aanpak die je in de praktijk kiest, moet zowel de aanbevelingen van de makers van de weegschaal als de behoeften van je cliënten in balans brengen.

5 Kwaliteit van Leven Assessments

Nu je een basiskennis hebt van QOL, laten we eens kijken naar vijf nuttige vragenlijsten die je in de praktijk kunt toepassen.

Deze schalen variëren in specificiteit, zodat sommige dieper ingaan op de beoordeling van QOL in verschillende domeinen, terwijl andere dienen als een meer beknopte, algemene beoordeling.

1. De schaal voor levenskwaliteit (Flanagan, 1978)

De Quality of Life Scale (QOLS) van Flanagan (1978) is een van de meest gebruikte QOL-beoordelingen en wordt voornamelijk toegepast in de gezondheidszorg.

Bij het ontwikkelen van de QOLS begon Flanagan met het verzamelen van antwoorden op interviewvragen van 3000 Amerikanen, die een breed scala aan leeftijden, rassen en achtergronden vertegenwoordigden. Op die manier probeerde hij een definitie van QOL vast te stellen die betrekking had op de verschillende levensdomeinen van een persoon.

Er werden verschillende vragen gesteld, maar de deelnemers werd onder andere gevraagd om levensgebeurtenissen te herinneren die hen bijzonder bevredigden of momenten waarop ze getuige waren van schadelijke gebeurtenissen die afbreuk zouden kunnen doen aan iemands QOL.

Deze antwoorden werden met behulp van een inductief proces teruggebracht tot vijftien componenten (of domeinen) van levenskwaliteit, elk vertegenwoordigd door één item.

Later voegden Burckhardt, Woods, Schultz en Ziebarth (1989) een zestiende item toe, dat het begrip onafhankelijkheid weergeeft, of in staat zijn om voor zichzelf te zorgen, nadat kwalitatief bewijs had aangetoond dat dit belangrijk was voor bepaalde subpopulaties (bijv. chronisch zieken).

Voor elk item geven respondenten hun tevredenheid over elk van de 16 domeinen aan op een 7-puntsschaal, waarbij 1 gelijk staat aan 'verschrikkelijk' en 7 gelijk staat aan 'zeer tevreden'.

De 16 domeinen zijn als volgt:

Hogere-ordedomein: Fysiek en materieel welzijn

Hogere-ordedomein: Relaties met andere mensen

Hogere-orde domein: Sociale, maatschappelijke en burgerlijke activiteiten

Hogere-ordedomein: Persoonlijke ontwikkeling en voldoening

2. McGill Quality of Life Questionnaire - Uitgebreid (Cohen et al., 2019)

De McGill Quality of Life Questionnaire (MQOL) werd in 1996 gepubliceerd en is ontworpen om de QOL te beoordelen van patiënten die worden geconfronteerd met een levensbedreigende ziekte. Tegenwoordig wordt de vragenlijst veel gebruikt in onderzoek naar palliatieve zorg.

De oorspronkelijke schaal bestond uit slechts vier dimensies, maar de uitgebreide versie van Cohen en collega's (2019) bevat er acht om beter de domeinen te kunnen beoordelen die mensen die het einde van hun leven naderen als belangrijk voor hun QOL rapporteren.

In tegenstelling tot de QOLS worden verschillende domeinen in de MQOL-Expanded (MQOL-E) beoordeeld met meerdere items. De antwoordankers voor de subschalen variëren per item, maar zijn altijd op een 11-puntsschaal variërend van 0 tot 10.

Voorbeelditems van elk van de subschalen (en hun schaalankers) zijn als volgt:

Een kopie van de volledige schaal is te vinden in het oorspronkelijke artikel, gepubliceerd in het tijdschrift BMC Palliative Care.

De uitgevers van de MQOL-E vonden voldoende bewijs voor de interne consistentie van de schaal en de factorstructuur voor de acht geïdentificeerde domeinen.

Hoewel deze bevindingen veelbelovend zijn, erkennen de auteurs dat er meer werk moet worden verricht om de test-hertestbetrouwbaarheid van de schaal, de convergente en discriminante validiteit en de meetinvariantie bij het gebruik van de schaal in verschillende talen te bevestigen (Cohen et al., 2019).

3. Gezondheidsgerelateerde vragenlijst over levenskwaliteit (CDC, 2000)

Gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (HRQOL) kan worden gedefinieerd als:

... aspecten van de algehele kwaliteit van leven waarvan duidelijk kan worden aangetoond dat ze van invloed zijn op de gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC, 2000, p. 6)

De HRQOL vragenlijst combineert drie afzonderlijke modules om de perceptie van HRQOL te beoordelen. De vragenlijst wordt veel gebruikt door professionals in de gezondheidszorg en is ontworpen om de kloof te overbruggen tussen disciplines, zoals sociologie, psychologie en economie, over de drijvende krachten achter QOL. Daarom is de vragenlijst vrij breed van opzet.

Deze vragenlijst bestaat niet uit subschalen, maar uit drie modules. Met deze vragenlijst kunnen behandelaars ervoor kiezen om alleen de modules te gebruiken die relevant zijn voor hun cliënten.

De eerste module is een compacte en gevalideerde set van vier items om HRQOL breed te beoordelen. Deze items, die de Core Healthy Days Measures worden genoemd, zijn zo ontworpen dat ze breed toepasbaar zijn in verschillende populaties.

Een voorbeelditem uit module 1 is: "Zou u zeggen dat uw gezondheid over het algemeen..." met antwoorden variërend van 1 (uitstekend) tot 5 (slecht).

De tweede module heet de Activiteitenbeperkingenmodule, die fysieke, mentale of emotionele problemen beoordeelt waarmee iemand in het dagelijks leven te maken kan krijgen.

De module begint met de vraag: "Bent u op enigerlei wijze beperkt in uw activiteiten vanwege een beperking of gezondheidsprobleem?".

Als de respondent 'ja' aangeeft, wordt hij of zij gevraagd om verder te gaan met de module, die verder gaat met het beoordelen van de aard van de beperking, de duur van de tijd dat de beperking beperkingen heeft veroorzaakt en of de respondent al dan niet extra ondersteuning nodig heeft op het gebied van persoonlijke verzorging of het onderhouden van routine als gevolg van hun beperking.

De laatste module heet de Symptoommodule Gezonde Dagen. Deze module beoordeelt hoe factoren zoals pijn, depressie- en angstsymptomen, onvoldoende slaap en energieniveaus het functioneren de afgelopen 30 dagen hebben beïnvloed.

Er zijn verschillende onderzoeken gepubliceerd die de validiteit van de HRQOL aantonen. Samengevat is gebleken dat numerieke antwoorden intern consistent en betrouwbaar zijn.

Er is ook aangetoond dat de antwoorden zoals verwacht correleren met andere gevestigde metingen met betrekking tot gezondheid, zoals de Medical Outcomes Study Short Form (Andresen, 1999; Newschaffer, 1998), wat convergente validiteit aantoont.

Onderzoek heeft ook aangetoond dat de schaal fysiek en mentaal welzijn kan voorspellen (CDC, 2000), wat de voorspellende waarde aantoont.

4. Wereldgezondheidsorganisatie Kwaliteit van Leven Instrument (WHO, 2012)

Een andere betrouwbare meting van QOL is ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het instrument heet de WHOQOL-BREF.

De WHO definieert QOL als:

... iemands perceptie van zijn positie in het leven in de context van de cultuur en waardesystemen waarin hij leeft en in relatie tot zijn doelen, verwachtingen, normen en zorgen.

WHO, 2012, p. 11

De WHOQOL-BREF wordt veel gebruikt voor het vergelijken van indices van QOL tussen culturen. Daarom is de schaal beschikbaar in meer dan 40 talen.

Het instrument beoordeelt QOL in de context van zes domeinen:

1. Fysieke gezondheid
2. Psychologische gezondheid
3. Niveau van onafhankelijkheid
4. Sociale relaties
5. Omgeving
6. Spiritualiteit/Religie/Persoonlijke overtuigingen

Het instrument bevat ook verschillende items die de algemene gezondheid beoordelen.

De antwoordankers voor de subschalen variëren per item maar zijn altijd op een 5-punts schaal variërend van 1 tot 5.

Een kopie van de volledige schaal is beschikbaar door een gebruikersovereenkomst in te vullen op de website van de Universiteit van Washington.

Wat betreft betrouwbaarheid en validiteit hebben de uitgevers van de schaal de WHOQOL-BREF in de praktijk getest met een diverse steekproef van ongeveer 4.500 mensen, afkomstig van WHO-centra wereldwijd.

Op basis van deze steekproef vonden de onderzoekers bewijs voor interne consistentie, discriminante validiteit, inhoudsvaliditeit en test-hertestbetrouwbaarheid, wat suggereert dat de schaal geschikt is voor gebruik bij populaties in verschillende culturen.

5. Wereldwijde schaal voor levenskwaliteit (1996)

Tot slot, voor een ultra-succesvolle en fascinerende benadering van het beoordelen van QOL, kijk eens naar de Global QOL-schaal van Hyland en Sodergren.

In plaats van een multi-dimensionele (of multi-domein) benadering te hanteren zoals verschillende van de bovenstaande vragenlijsten, stelden Hyland en Sodergren (1996) dat respondenten mentaal hun eigen wegingssysteem kunnen toepassen bij het beoordelen van de verschillende facetten van hun leven.

Daarbij kunnen ze een algemeen oordeel vellen over hun QOL door een cijfer aan te geven op een schaal van 100-0, waarbij 100 staat voor 'Perfecte kwaliteit van leven' en 0 voor 'Zou net zo goed dood kunnen zijn'.

Acht extra labels zijn als volgt gepositioneerd langs de schaal:

• 95 = Bijna perfecte levenskwaliteit
• 85 = Zeer goede levenskwaliteit
• 70 = goede levenskwaliteit
• 57,5 = Matig goede levenskwaliteit
• 40 = Enigszins slechte kwaliteit van leven
• 27,5 = Slechte levenskwaliteit
• 15 = Zeer slechte levenskwaliteit
• 5 = Zeer slechte kwaliteit van leven

Bekijk figuur 1 (H4) in het oorspronkelijke artikel van Hyland en Sodergren, gepubliceerd in het tijdschrift Quality of Life Research, voor een nuttige visuele voorstelling.

Hoe kiest u de beste QOL-beoordeling?

Zoals gezegd bestaan er minstens 150 maatregelen om de kwaliteit van leven te beoordelen (Gill & Feinstein, 1994), en er zijn er nog veel meer die verschillende dimensies van geestelijke gezondheid beoordelen.

Daarom is het essentieel om onderzoek te doen bij het kiezen van een schaal die aan uw behoeften voldoet, omdat elke schaal verschillende sterke en zwakke punten en psychometrische eigenschappen heeft.

In veel gevallen zullen wetenschappers bij het ontwerpen van onderzoek kiezen voor schalen die hoog geciteerd worden in gerenommeerde tijdschriften. Hoewel deze aanpak een goede vuistregel kan zijn, vereist het selecteren van een QOL-meting een extra niveau van zorgvuldigheid.

QOL-schalen verschillen bijvoorbeeld in de vraag of ze geschikt zijn voor longitudinaal klinisch onderzoek of voor cross-sectioneel onderzoek.

Je zult ook een weegschaal willen kiezen die het zogenaamde vloer- en plafondeffect vermijdt. Een bodemeffect is een probleem in uw gegevens dat optreedt wanneer de meeste proefpersonen onderaan een schaal scoren. Plafondeffecten treden ook op in gegevens wanneer de meerderheid van de respondenten dicht bij de bovenkant van een schaal scoort.

Het probleem met een van deze distributiekenmerken is dat je gegevens een beperkte variantie zullen bevatten. Anders gezegd, uw respondenten zullen niet veel verschillen in hoe ze op uw schaal hebben gereageerd.

Als je van plan bent om scores te vergelijken tussen verschillende populaties of groepen die aan verschillende interventies zijn blootgesteld, kan dit een probleem zijn.

Voor een uitgebreide gids voor het selecteren van de beste QOL vragenlijst voor uw behoeften, kunt u kijken naar Hyland's (2003) Brief Guide to the Selection of QOL Instrument, gepubliceerd in het tijdschrift Health, and Quality of Life Outcomes.

Boodschap mee naar huis

Hopelijk heb je nu een beter idee van hoe je je eigen QOL zou kunnen beoordelen en een aantal van de domeinen die je in overweging wilt nemen bij het kiezen van een geschikte beoordeling.

Hoewel de term "kwaliteit van leven" op het eerste gezicht misschien wat algemeen lijkt, heb je als onderzoeker of behandelaar de mogelijkheid om door te dringen tot elk gewenst niveau van domeinspecificiteit, afhankelijk van het beoordelingsinstrument dat je besluit te gebruiken.

Nog belangrijker is dat je door het toepassen van een van de bovenstaande assessments een beter inzicht krijgt in het effect dat factoren als pijn, ziekte of psychische aandoeningen kunnen hebben op het dagelijks functioneren van je cliënten. En deze kennis stelt je in staat om de ondersteuning die je biedt beter af te stemmen op hun kwaliteit van leven.

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet niet onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.