Visualisatie in Therapie: 16 eenvoudige technieken en hulpmiddelen

Onze verbeelding biedt een krachtig middel om aspecten van het zelf te verkennen en gedragsverandering te bevorderen (Thomas, 2016).

In de sport is visualisatie nuttig om te oefenen en prestaties te optimaliseren; in de therapie is mentale beeldvorming een instrument om problemen te begrijpen en de persoonlijkheid vorm te geven (Kremer, Moran, & Kearney, 2019; Thomas, 2016).

Visualisatie, of het nu gaat om het visualiseren van een reis of een beeld, kan de therapeutische dialoog openen en de cliënt helpen om complexe emoties uit te drukken.

Dit artikel onderzoekt hoe visualisatie in therapie kan worden gebruikt en introduceert technieken en werkbladen die beoefenaars in de geestelijke gezondheidszorg helpen bij het bevorderen van verandering en het vergroten van het zelfinzicht van de cliënt.

Voordat je verder gaat, willen we onze vijf tools voor positieve psychologie gratis downloaden. Deze wetenschappelijk onderbouwde oefeningen geven je een gedetailleerd inzicht in positieve Cognitieve Gedragstherapie en geven je de tools om het toe te passen in je therapie of coaching.

Visualisatie: Een gids

Ondanks haar lange geschiedenis is visualisatie relatief ondervertegenwoordigd in academisch onderzoek. En toch maken psychologische behandelingen, zoals Cognitieve Gedragstherapie (CGT), in toenemende mate gebruik van mentale beelden als een praktische begeleidingsaanpak voor het wijzigen en herstructureren van disfunctionele schema's (Thomas, 2016).

Hoewel visualisatie vele toepassingen heeft, wordt het meestal gebruikt in therapie om behandelingsprocessen te vergemakkelijken en aspecten van het zelf weer te geven (Thomas, 2016).

Beelden van framing bieden conceptuele metaforen, die "schema's op een diep niveau of 'ervaringsgestalten' bieden die de cognitieve perceptie van het individu van zichzelf en zichzelf in relatie tot de omgeving herstructureren" (Thomas, 2016, p. 82).

Elk beeld biedt een focus en een middel voor de therapeutische dialoog en een brug tussen rationeel en imaginair denken.

Visualisatie in therapie

Psychotherapeute en academica Valerie Thomas (2016) gebruikt bijvoorbeeld het beeld van een pad als een eenvoudige metafoor voor de reis van het leven en het leiden van een doelgericht leven.

Het beeld is bekend in onze dagelijkse gesprekken, zoals "ze is weer op de goede weg" of "hij is de weg kwijt".

De volgende stappen laten zien hoe we de metafoor in therapie kunnen introduceren om te onderzoeken waar cliënten zijn in hun leven en met welke obstakels ze te maken hebben (Thomas, 2016):

1. Voordat u begint, introduceert u het beeld van een pad als metafoor voor waar cliënten zichzelf zien op hun reis door het leven.
2. Vraag de cliënt om comfortabel te gaan zitten, de ogen te sluiten en een paar keer langzaam en diep adem te halen om hem te helpen ontspannen.
3. Moedig de cliënt aan om zichzelf voor te stellen op een pad dat weergeeft waar ze zich in hun leven bevinden. Maak dat beeld zo echt mogelijk.
4. Vraag hen om over de volgende vraag na te denken (pas aan indien nodig):
   Hoe zou je beschrijven waar je bent op je reis door het leven?
5. Vraag om meer uitleg als hun antwoord te beperkt is.
6. Help de cliënt vervolgens om zich vollediger bezig te houden met zijn of haar metaforische landschap.

Vraag hen om:

Wees aanwezig in het landschap in plaats van het alleen als een plaatje te zien.
Hoe ziet het landschap er van binnen uit? Beschrijf het voor me.

7. Om meer inzicht te krijgen, vraag het hen:

Hoe lang zit je hier al?
Hoe vind je het om hier te zijn?

8. Zodra jij en je cliënt een goed beeld hebben gevormd van hoe hun pad (en levensreis) eruit ziet, kun je beginnen met het afronden van de activiteit.
9. Vraag de cliënt om het beeld te verlaten en zijn aandacht terug te brengen naar zijn fysieke lichaam.
10. Eenmaal voorbij kan het nuttig zijn om een beschrijving van het landschap en de gevoelens die het oproept samen te vatten en te herhalen voor de cliënt. Zo'n reflectie is nuttig voor het lopende gesprek.

In tegenstelling tot sommige andere framingbeelden die worden gebruikt, verandert de padmetafoor vaak aanzienlijk door de dynamische aard van het onderwerp (Thomas, 2016).

Best Practices voor visualisatie in therapie

De volgende lijst bevat best practices voor visualisatie. Het doel is om nuttige richtlijnen te bieden voor het visualisatieproces (Hall, Hall, Stradling, and Young, 2006):

• Vertrouwen opbouwen
  Een cliënt wil een therapeut die deskundig en ervaren is en een gevoel van veiligheid en vertrouwen geeft. Creëer een therapeutische alliantie gebaseerd op wederzijds vertrouwen en respect.
• Kies de juiste afbeelding
  De keuze van de afbeelding beïnvloedt de visualisatie en levert verschillende psychologische inzichten op. Mentale beelden van een waterval of het beklimmen van een steil bergpad kunnen bijvoorbeeld heel verschillende reacties oproepen.
• Niet storen
  Als het beeld eenmaal is gekozen, laat de cliënt dan zijn eigen interpretatie vormen.
• Interventies beperken
  Probeer de cliënt niet aan te moedigen om naar het volgende deel van het beeld te gaan. Houd in gedachten dat dit kan inspelen op de (bewuste of onbewuste) strategieën van de cliënt om bepaalde aspecten van de visualisatie te vermijden. Gebruik in plaats daarvan vragen als: "Kun je daar meer over zeggen?"
• Wees voorzichtig met parallelle beelden
  Het is onvermijdelijk dat het visualisatieproces bij de therapeut beelden oproept die sterk verschillen van die van de cliënt. Probeer de mentale beelden van de cliënt niet te beïnvloeden.
• Blijf in je rol als gids
  Hoewel het makkelijk zou zijn om mee te gaan in het verhaal van de cliënt, blijf in je rol als gids.
• Oordeel niet
  De cliënt kan verbale of non-verbale signalen oppikken als je veroordelend bent.
• Moedig vermijding niet aan
  De cliënt aanmoedigen om negatieve beelden en gevoelens te vermijden kan (tenzij het een grote mate van ontreddering veroorzaakt) niet bevorderlijk zijn voor het therapeutische proces.
• Vermijd 'moeten'
  Vertel cliënten niet wat ze zouden moeten ervaren en hoe ze zich zouden moeten voelen.
• Leg niet te veel uit
  Het overdreven delen van theorieën, oorzaken en redenen kan nutteloos zijn.

Uiteindelijk zijn de bovenstaande punten slechts een leidraad. Het visualisatieproces moet passen bij de cliënt en afgestemd zijn op zijn of haar huidige behoeften. Flexibiliteit en een hoge mate van professionaliteit zijn altijd essentieel.

Visualisatiemethoden uitgelegd

Met verschillende benaderingen van visualisatie, leggen we hieronder enkele van de meest voorkomende visualisatiemethoden uit.

Essentiële visualisatiefactoren

Verschillende factoren dragen bij aan visualisatie als een succesvolle therapeutische behandeling (aangepast van Thomas, 2016):

• Bewuste staat van ontspanning
  Een staat van relatieve ontspanning is noodzakelijk voor patiënten die proberen deel te nemen aan en gebruik te maken van de imagery-ervaring.
• Houding van de therapeut
  De houding die de therapeut aanneemt ten opzichte van visualisatie is van invloed op het succes ervan. Hoe de zorgprofessional "zich identificeert met bepaalde kenmerken en waarden [...] zal van invloed zijn op de benadering van de beelden van de cliënt" (Thomas, 2016, p. 78).
• Houding van de cliënt
  Persoonlijke en culturele ervaringen vormen de manier waarop de cliënt mentale beelden benadert. Elke negatieve vooringenomenheid kan naar voren komen als weerstand tegen het proces of tegen de beelden die ontstaan tijdens visualisatie.

Voorbeelden van gevalideerde afbeeldingen

Hoewel de therapeut een grote verscheidenheid aan beelden kan gebruiken, gebruikt Thomas (2016) de volgende drie, gebaseerd op haar vele jaren in de praktijk:

• Mensen zijn gebouwen
  Huizen worden in veel culturen gebruikt om het zelf voor te stellen.
• Mensen zijn planten
  Het gebruik van bloemen en planten om ontwikkeling en groei aan te duiden is bijna universeel.
• Het leven is een reis
  Door de geschiedenis heen en door verschillende culturen heen staat een reis vaak voor het reizen naar een doelgericht leven.

Geleide visualisatie

Hall et al. (2006) bieden een aantal eenvoudig te gebruiken richtlijnen voor therapeuten die geleide visualisaties met beelden beoefenen:

1. Als je eenmaal een beeld of thema hebt gekozen, geef de cliënt dan de tijd om zich in te leven in de visualisatie voordat je verder gaat.
2. Vraag hen om zich naar binnen te richten op het gekozen beeld. Stel voor dat ze hun ogen sluiten en een paar keer diep ademhalen.
3. Maak spaarzaam gebruik van interventies door middel van geleide beelden. Beperk het gebruik van therapeutische vragen en suggesties. Laat de cliënt in plaats daarvan de reis in zijn eigen tempo verkennen.
4. Gebruik non-verbaal gedrag om in te schatten wanneer u moet ingrijpen. Vraag bijvoorbeeld na een lange pauze:

Wat is er nu voor jou aan de hand?
Kun je uitleggen wat de afbeelding is?

5. Waarom'-vragen kunnen de flow van de cliënt onderbreken door hem te vragen zijn motivatie uit te leggen. Vervang ze door vragen die feitelijke antwoorden vereisen, zoals hoe, wat, wanneer en waar?

Let op je toon, want de vraag "Waarom deed je dat?" kan overkomen als een beschuldigende "waarom"-vraag.

6. De vragen Wat is goed aan X? en Wat is slecht aan X? werken goed samen.

Als ze samen worden gebruikt, moedigen ze de cliënt aan om wat dieper te graven in hun visualisatie en te erkennen dat zelden alles helemaal goed of helemaal slecht is.

7. Gebruik het persoonlijk voornaamwoord ik in plaats van wij, jij of het om de interactie persoonlijker te maken. Je zou kunnen zeggen: Ik word ook angstig als ik mijn keuzes niet begrijp.
8. Moedig gesprekken over gevoelens aan. Hoe voel je je over X? helpt de cliënt om zijn gevoelens te verwoorden over wat hij ervaart.
9. Zorg ervoor dat je de bewoordingen van de cliënt gebruikt. Het terughoren van hun woorden kan de cliënt tot inzichten brengen.
10. Wanneer je klaar bent om de geleide imaginatie af te sluiten, suggereer dan voorzichtig dat dit een goed moment is om te eindigen. Gebruik zinnen als:

Als je er klaar voor bent, begin dan langzaam terug te komen in de kamer.
Beweeg je vingers en tenen en voel de sensaties in je lichaam.

11. Werk na het afsluiten samen met de cliënt om de betekenis van zijn ervaring te begrijpen.

Merk op dat verbale interventies een natuurlijker aspect worden van de visualisatiestroom met oefening en ervaring.

3 eenvoudige visualisatietechnieken en -hulpmiddelen

De volgende eenvoudige technieken en hulpmiddelen zijn nuttig voor therapeuten die visualisatie gebruiken tijdens therapie.

Beeldspraak interpreteren

De therapeut speelt een belangrijke rol bij het interpreteren van beelden die tijdens visualisatie worden geproduceerd. Thomas (2016) stelt voor om drie interpretatieniveaus te overwegen in het proces van betekenisgeving voor een completer, minder bevooroordeeld beeld:

• Persoonlijk niveau
  Het beeld is uniek en persoonlijk en put uit de herinneringen, ervaringen en overtuigingen van de cliënt.
• Cultureel niveau
  De culturen waarin we opgroeien beïnvloeden de betekenis die we toekennen aan symbolen, vormen en zelfs kleuren. Wees je ervan bewust dat onze mentale beelden en hun interpretatie gevormd kunnen zijn door onze culturele en historische context.
• Universeel niveau
  Sommige beelden hebben een betekenis die iedereen gemeen heeft (dus niet persoonlijk of cultureel), zoals een brandend vuur, een instortend gebouw of een bloeiende plant.

Onthechte betrokkenheid

Onthechte betrokkenheid staat centraal in het "begeleidingsproces en omvat een staat van ontspannen concentratie die vergelijkbaar is met de staat die ervaren wordt tijdens meditatie" (Hall et al., 2006, p. 52). Deze benadering vereist het gelijktijdig uitvoeren van de volgende vier processen tijdens visualisatie:

• Zorgvuldig luisteren naar het verhaal van de cliënt
• Bewustzijn behouden en mogelijke interventies overwegen
• Gelijktijdig rekening houden met je eigen reis en emoties als therapeut
• Aandacht voor de non-verbale communicatie van de cliënt

Onthechte betrokkenheid staat centraal bij het gelijktijdig managen van alle vier de modi.

Spontane beelden

De "spontaan voorkomende fragmenten van beelden, die naar voren komen in de vorm van symbolen, metaforen en vergelijkingen" kunnen waardevol zijn tijdens therapie. Je bewust blijven en je afstemmen op het gebruik van beelden door de cliënt kan helpen om "betekenis en gevoelens van integratie of heelheid te herstellen" (Hall et al., 2006, p. 86).

Identificatie is echter niet altijd gemakkelijk. Uitspraken als: "Ik voel me onder druk gezet" of "Ik zit vast" komen vaak voor en vallen niet altijd op. Toch komen ze voort uit de innerlijke wereld van de cliënt en kunnen ze diepere inzichten bieden.

De therapeut heeft baat bij oefening, ervaring en een sterk gerichte aandacht.

4 Visualisatieoefeningen voor ontspanning en angst

Visualisatie is een krachtig hulpmiddel voor ontspanning en het beheersen van angst (Thomas, 2016).

De volgende werkbladen helpen bij het visualisatieproces en het gebruik van mentale beelden om angstige situaties opnieuw te bekijken.

Angst Visualisatie

Cliënten kunnen op een veilige manier hun angst onderzoeken door situaties die emotioneel ongemak veroorzaken te visualiseren en te verwerken.

Gebruik het werkblad Anxiety Visualization om angstveroorzakende gebeurtenissen vast te leggen en te visualiseren, waarbij je nadenkt over wat er zou kunnen gebeuren als je andere gedachten zou aannemen.

Angst Visualisatie Creatie

Visualisaties kunnen baat hebben bij planning en voorbereiding.

Gebruik het werkblad Anxiety Visualization Creation om de visualisatie te plannen en de effectiviteit ervan te maximaliseren voor een situatie die angst veroorzaakt.

Een boom tekenen en visualiseren

Cliënten kunnen het moeilijk vinden om direct aan mentale beeldvorming of visualisatie te doen. Kunst biedt een praktische stimulans voor interne reflectie (Hall et al., 2006).

Gebruik het werkblad Boom tekenen en visualiseren om een afbeelding van een boom te maken - een populaire metafoor voor groei en ontwikkeling - om een dialoog met geleide beelden te beginnen.

Visualisatie bouwen

Gebouwen kunnen waardevolle metaforen zijn om het zelf voor te stellen en de psychologische toestand van het individu bloot te leggen (Thomas, 2016).

Gebruik het werkblad Gebouwvisualisatie om een mentaal beeld te creëren van een gebouw dat aspecten van vroege levenservaringen en trauma's op latere leeftijd vertegenwoordigt.

Kunnen visualisatieoefeningen helpen bij het slapen?

Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die visualisatie beoefenen worden beloond met een betere nachtrust.

Patricolo et al. (2017) ontdekten dat patiënten op een afdeling voor progressieve zorg die een opname met geleide beelden van 30 minuten kregen, beter sliepen.

In een ander onderzoek hadden oudere volwassenen die mindfulness beoefenden, inclusief visualisatie, lagere stressniveaus, konden ze gemakkelijker in slaap komen en ervoeren ze minder slaapstoornissen (Black, O'Reilly, Olmstead, Breen, & Irwin, 2015).

Strategieën voor kinderen: 2 visualisatiespellen

Visualisatie kan net zo nuttig zijn voor kinderen, maar vereist wel zorgvuldige uitleg en een duidelijk begrip dat er geen goed of fout is.

Visualisatie en de zintuigen voor kinderen

Kinderen en volwassenen worden waarschijnlijk beter in visualiseren door oefening. Het werkblad Visualisatie en de zintuigen voor kinderen helpt om na te denken over de visualisatie door de zintuigen van het kind opnieuw te bekijken.

Wat is goed en wat is slecht in je visualisatie?

Kinderen kunnen er baat bij hebben om wat dieper in hun visualisatie te duiken.

Gebruik het werkblad What's Good and What's Bad in Your Visualization om hen te vragen woorden op te schrijven of tekeningen te maken om de positieve en negatieve kanten van een situatie vast te leggen en dieper na te denken.

Visualisatiehulpmiddelen van PositivePsychology.com

We hebben krachtige visualisatiehulpmiddelen, audio en scripts beschikbaar uit onze Positieve Psychologie Toolkit©, een online abonnementsplatform met meer dan 600 hulpmiddelen en oefeningen.

Als je zelf een voorbeeld wilt proberen van de hulpmiddelen van dit platform, probeer dan de oefening Oplossingsgerichte Geleide Beelden.

In deze oefening volgt de therapeut een gedetailleerde reeks stappen om cliënten te helpen zich een terugkerend probleem voor te stellen in termen van de gedragsuitingen en gevolgen ervan. Vervolgens nodigt de therapeut de cliënt uit om zich voor te stellen hoe de werkelijkheid er voor hemzelf en anderen uit zou zien als dit probleem op wonderbaarlijke wijze zou zijn opgelost.

Als onderdeel van de oefening onderzoeken cliënten kleine acties die ze in het verleden hebben ondernomen en die hen hebben geholpen om hun terugkerende probleem op te lossen. Door dit te doen, kunnen cliënten diep in contact komen met hun sterke punten en hulpbronnen, waardoor ze energie krijgen om copingstrategieën te gebruiken, zelfs wanneer ze in een crisis verkeren of het gevoel hebben vast te zitten.

Als je op zoek bent naar meer wetenschappelijk onderbouwde manieren om anderen te helpen met CGT, bekijk dan deze verzameling van 17 gevalideerde positieve CGT-hulpmiddelen voor behandelaars. Gebruik ze om anderen te helpen om niet-helpende gedachten en gevoelens te overwinnen en positiever gedrag te ontwikkelen.

Boodschap mee naar huis

Visualisatie biedt cliënten een veilige plek om tijdens de therapie een scène, beeld of reis te verkennen. Vanwege het potentieel om dieper in te gaan op aspecten van het zelf en om behandelingsprocessen te vergemakkelijken, wordt het steeds meer gebruikt in CGT en daarbuiten.

Het kiezen van een geschikt kader kan de therapeutische dialoog stimuleren en blootleggen wat bewust of onbewust genegeerd of vermeden wordt. Antwoorden op eenvoudige vragen zoals "Hoe lang ben je al op deze plek?" of "Hoe vind je het om hier te zijn?" vergemakkelijken een voortdurende dialoog terwijl ze vertrouwen wekken in de therapeutische relatie.

Interpretatie blijft cruciaal, net als de ervaring om te weten wanneer je de cliënt moet laten blijven waar hij is in zijn mentale beeldvorming of zachtjes moet doorzetten. Door aandachtig te luisteren en zich bewust te zijn van non-verbale communicatie, kan de therapeut een gedetailleerder inzicht krijgen in de problemen waarmee de cliënt te maken heeft en de betekenissen die aan elk aspect van zijn ervaring verbonden zijn.

Probeer enkele van de technieken uit en gebruik ze om uw cliënten te helpen nadenken over hun verleden en heden, en een discussie op gang te brengen over hoe ze verder kunnen gaan naar een gewenste toekomst.

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet voor meer informatie niet om onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.