Toxische stress is het resultaat van langdurige blootstelling aan tegenslagen zonder adequate ondersteuning en heeft invloed op de fysieke en mentale gezondheid.
Het kan leiden tot langetermijnproblemen zoals angst, depressie en een verminderde cognitieve ontwikkeling, vooral bij kinderen.
Het opbouwen van ondersteunende relaties en het bevorderen van veerkracht kan helpen om de effecten van toxische stress te verminderen.
Wat is toxische stress precies en waarom is het belangrijk?
Stress lijkt een onvermijdelijk kenmerk van ons drukke, snelle en met technologie verzadigde leven. We zijn misschien bekend met stress als een reactie die ons voorbereidt op een korte, intense vlucht-of-vechtreactie op een waargenomen bedreiging.
Met mate kan stress dienen als motivator en onze prestaties en veerkracht verbeteren.
Giftige stress, die we kunnen opvatten als chronische blootstelling aan ernstige stress, heeft schadelijke gevolgen voor zowel onze lichamelijke als geestelijke gezondheid.
Dit artikel verkent het concept van toxische stress; identificeert de belangrijkste tekenen, symptomen en impact op zowel kinderen als volwassenen; en geeft een selectie van op bewijs gebaseerde copingmechanismen.
Voordat je verder gaat, willen we onze vijf tools voor positieve psychologie gratis downloaden. Deze wetenschappelijk onderbouwde oefeningen zullen u en uw cliënten voorzien van hulpmiddelen om beter met stress om te gaan en een gezondere balans in uw leven te vinden.
Stress is een veelzijdig begrip dat onze fysiologische en psychologische reacties omvat op waargenomen bedreigingen of eisen, stressoren genoemd.
Halverwege de 20e eeuw populariseerde Hans Selye (1956) de term "stress". Selye definieerde stress als de niet-specifieke reactie van het lichaam op elke vraag naar verandering. Deze definitie benadrukt het feit dat een breed scala aan stimuli stress kan veroorzaken.
Fysiologisch gaat stress gepaard met de activering van de hypothalamus-hypofyse-bijnieras en de daaropvolgende afgifte van glucocorticoïden, zoals cortisol, en de activering van het sympathische zenuwstelsel, wat resulteert in de afgifte van catecholaminen zoals adrenaline en noradrenaline (McEwen, 2007).
Deze biochemische gebeurtenissen bereiden het lichaam voor om met acute uitdagingen om te gaan door middel van de vecht-of-vluchtreactie, die een verhoogde hartslag, verhoogde bloeddruk en verhoogde beschikbaarheid van energie omvat. Deze gebeurtenissen zijn een adaptieve reactie die onze energie en aandacht kanaliseert naar de delen van ons lichaam die nodig zijn om effectief te reageren op een bedreiging, zoals rennen, vechten en cognitief alert zijn.
Psychologisch gezien kan stress worden begrepen door de lens van de cognitieve waarderingstheorie, zoals voorgesteld door Lazarus en Folkman (1984).
Volgens deze theorie ontstaat stress wanneer we ervaren dat een situatie onze mogelijkheden om ermee om te gaan te boven gaat en ons welzijn in gevaar brengt. Met andere woorden, stress ontstaat wanneer we het gevoel hebben dat er een onbalans is tussen onze hulpbronnen en de eisen van buitenaf.
Deze subjectieve evaluatie omvat twee belangrijke processen:
Primaire beoordeling, waarbij het belang van de stressfactor wordt beoordeeld
Secundaire beoordeling, waarbij ons vermogen om de stressfactor te beheersen of erop te reageren wordt geëvalueerd
Er zijn verschillende soorten stress, gebaseerd op duur en intensiteit. Acute stress verwijst naar kortdurende stress die meestal het gevolg is van specifieke gebeurtenissen of situaties, terwijl chronische stress langdurige stress is die gedurende een langere periode aanhoudt door voortdurende druk of tegenslagen (Lupien et al., 2009).
Daarnaast kan stress worden gecategoriseerd als eustress, wat positief en motiverend is, of distress, wat negatief en schadelijk is (Selye, 1974). De impact van deze verschillende soorten stress is breed, beïnvloedt zowel de geestelijke als lichamelijke gezondheid en is afhankelijk van individuele verschillen in perceptie, copingstrategieën en de beschikbaarheid van sociale steun (Cohen et al., 2007).
Giftige stress is een vorm van chronische, langdurige stress. Het verwijst naar de extreme, langdurige activering van het stressresponssysteem van het lichaam bij afwezigheid van ondersteunende relaties of beschermende factoren (Shonkoff et al., 2012).
Giftige stress kan leiden tot aanzienlijke gezondheidsproblemen en ontwikkelingsstoornissen. Het kan ook het gevolg zijn van negatieve ervaringen zoals misbruik, verwaarlozing, blootstelling aan geweld of chronische verwaarlozing (Shonkoff & Garner, 2012).
Verschillende onderzoekers hebben een verband gelegd tussen chronische stress en negatieve ervaringen in de kindertijd (Anda e.a., 2006; Evans & Kim, 2013; Felitti e.a., 1998; Repetti e.a., 2002; Shonkoff & Garner, 2012). Giftige stress is ook gecorreleerd met armoede (Kuo, 2001; Santiago et al., 2011).
6 tekenen en symptomen van toxische stress
Het herkennen van de belangrijkste tekenen en symptomen van toxische stress is cruciaal voor tijdige en effectieve interventie.
Hoewel de symptomen van toxische stress aanzienlijk kunnen variëren, zijn enkele veelvoorkomende indicatoren onder andere:
Aanhoudende angst:
Een chronische toestand van verhoogde alertheid en zorgen die niet in verhouding staan tot de werkelijke bedreigingen (McEwen, 2007).
Slaapstoornissen:
Moeite met in slaap vallen, in slaap blijven of een onrustige slaap, vaak als gevolg van hyperarousal (Meerlo e.a., 2008).
Cognitieve stoornissen:
Problemen met geheugen, aandacht en executieve functies die voortkomen uit door stress veroorzaakte veranderingen in de structuur en functie van de hersenen (Lupien et al., 2009).
Fysieke gezondheidskwesties:
Verhoogd risico op hart- en vaatziekten, metabool syndroom en immuundisfunctie, gekoppeld aan langdurige blootstelling aan stresshormonen (Sapolsky, 2004)
Emotionele ontregeling:
Verhoogde gevoeligheid voor emotionele prikkels, frequente stemmingswisselingen en moeite met het beheersen van negatieve emoties (Davidson e.a., 2000).
Gedragsveranderingen:
Toegenomen prikkelbaarheid, agressie of terugtrekken uit sociale interacties, wat invloed kan hebben op persoonlijke en professionele relaties (Felitti e.a., 1998)
Als je cliënten een aantal van deze symptomen in combinatie met elkaar ervaren, kan het raadzaam zijn om na te gaan of ze misschien kampen met toxische stress.
Download 5 gratis tools voor positieve psychologie
Begin vandaag nog met bloeien met 5 gratis tools die gebaseerd zijn op de wetenschap van positieve psychologie.
Hulpmiddelen downloaden
Giftige stress bij kinderen en het effect ervan op de ontwikkeling
Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor de effecten van toxische stress, die hun hersenen, emotionele ontwikkeling en algeheel welzijn kunnen verstoren.
Tijdens kritieke perioden van groei kan blootstelling aan ernstige, chronische stress de vorming van neurale circuits in gebieden die cruciaal zijn voor leren, geheugen en emotionele regulatie verstoren (Center on the Developing Child, 2010). Deze verstoring kan op de lange termijn leiden tot cognitieve tekortkomingen, emotionele instabiliteit en een verhoogd risico op psychische stoornissen zoals depressie en angst (Anda e.a., 2006).
Bovendien kan toxische stress het functioneren van de hypothalamus-hypofyse-bijnieras veranderen, wat leidt tot aanhoudende verhogingen van het cortisolniveau. Deze neuro-endocriene veranderingen kunnen meerdere orgaansystemen negatief beïnvloeden, waardoor kinderen vatbaar worden voor chronische gezondheidsproblemen op latere leeftijd (Shonkoff & Garner, 2012).
Deze video geeft meer informatie:
Sociale en gedragsmatige determinanten van toxische stress
Bij volwassenen kan toxische stress zich in verschillende vormen manifesteren en zowel het fysieke als mentale functioneren beïnvloeden. Chronische blootstelling aan stressoren zonder adequate gezonde copingmechanismen of ondersteuning kan leiden tot aanzienlijke gezondheidsproblemen.
1. Giftige stress op de werkplek
Aanhoudende stress op de werkplek als gevolg van hoge taakeisen, gebrek aan controle en onvoldoende ondersteuning kan bijdragen aan burn-out, verminderde werkprestaties en gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk (Ganster & Rosen, 2013).
Maria was altijd al een toegewijde werknemer in haar bedrijf. Ze was trots op haar oog voor detail en haar vermogen om meerdere projecten tegelijk te managen. Het afgelopen jaar nam het bedrijf echter een aantal high-profile klanten aan en de druk om uitstekende resultaten te leveren nam enorm toe.
Aanvankelijk was Maria enthousiast over de nieuwe uitdagingen. Ze geloofde dat het extra werk een opstapje zou zijn naar een promotie waar ze al lang op hoopte. Maar naarmate de weken maanden werden, begonnen de constante deadlines, de eindeloze vergaderingen en de verwachting om 24/7 beschikbaar te zijn, hun tol te eisen.
Maria werkte tot laat in de nacht, nam vaak werk mee naar huis en controleerde e-mails tijdens de weinige tijd die ze voor zichzelf had. Ze ging niet meer naar haar wekelijkse yogalessen en zag haar vrienden zelden. Zorgen over onafgemaakte taken en aankomende presentaties zorgden ervoor dat ze onregelmatig sliep.
De lichamelijke gevolgen van chronische stress begonnen zich te manifesteren. Maria begon regelmatig last te krijgen van hoofdpijn, rugpijn en een aanhoudend gevoel van uitputting. Ze merkte ook dat ze vaker ziek werd, met verkoudheden en kleine infecties die langer leken te duren dan normaal. Ondanks haar inspanningen om gezond te eten, begon ze aan te komen, een gevolg van door stress veroorzaakt eten en een gebrek aan beweging.
Emotioneel stond Maria op scherp. Ze snauwde collega's af over kleine problemen en voelde zich steeds prikkelbaarder en overweldigd. Haar gebruikelijke enthousiasme voor haar werk nam af en taken waar ze ooit enthousiast over was, voelden nu als onoverkomelijke lasten. Ze begon te twijfelen aan haar capaciteiten en voelde een voortdurend gevoel van dreigend falen.
2. Giftige relatiestress
Voortdurende conflicten of een niet-ondersteunende relatie kunnen stressreacties verergeren, wat kan leiden tot geestelijke gezondheidsproblemen zoals angst en depressie (Kiecolt-Glaser & Newton, 2001).
Dave en Emily waren al vijf jaar samen, maar het afgelopen jaar kwam hun relatie onder steeds grotere druk te staan door werk en gezin. Emily werd afstandelijker en door hun frequente ruzies voelde Dave zich gefrustreerd en hulpeloos. Dave merkte dat Emily vaak afwezig leek en minder communicatief was.
Hij probeerde het weg te wuiven en schreef het toe aan haar veeleisende baan. Maar naarmate de maanden verstreken, groeide de afstand tussen hen. Ze ruzieden steeds vaker, vaak over triviale zaken die dan escaleerden in regelrechte conflicten. Dave voelde zich steeds minder in staat om de groeiende kloof tussen hen te overbruggen.
De stress in zijn relatie eiste zijn tol op Dave's geestelijke gezondheid, waardoor hij zich moeilijk kon concentreren op zijn werk. Hij verloor zijn eetlust, had last van slapeloosheid en werd angstig. Lichamelijk had hij last van spanningshoofdpijn, spierpijn en voortdurende uitputting. Dave zonderde zich af van vrienden en voelde zich steeds eenzamer.
3. Giftige financiële stress
Chronische financiële problemen kunnen leiden tot een constante staat van zorgen en onzekerheid, wat invloed heeft op zowel de lichamelijke gezondheid, zoals een verhoogde bloeddruk, als op de geestelijke gezondheid, zoals depressie (Santiago e.a., 2011).
Chloe was altijd voorzichtig geweest met haar financiën, maar een reeks onverwachte gebeurtenissen zette haar stabiele leven op zijn kop. Eerst verloor ze haar baan door inkrimping van het bedrijf. Daarna ging haar auto kapot, wat een dure reparatie vereiste. Met stijgende rekeningen en geen vast inkomen raakte Chloe in financiële stress.
In het begin probeerde Chloe optimistisch te blijven en geloofde ze dat ze snel een nieuwe baan zou vinden. Maar naarmate de weken maanden werden, slonk haar spaargeld en werd de druk groter. De constante zorgen over geld begonnen haar mentaal aan te tasten. Ze vond het moeilijk om zich te concentreren tijdens sollicitatiegesprekken; haar gedachten waren vertroebeld door angst voor onbetaalde rekeningen en dreigende schulden.
Chloe's slaappatronen werden onregelmatig. Ze lag 's nachts wakker en staarde naar het plafond, terwijl ze uitrekende hoe lang ze nog kon slapen. Door het gebrek aan slaap raakte ze overdag uitgeput en begon ze op koffie te vertrouwen om alert te blijven. Haar humeur schommelde enorm; ze was prikkelbaar en opvliegend tegen vrienden en familie en ging vaak tekeer over kleine problemen.
Fysiek manifesteerde de stress zich op verschillende manieren. Chloe begon regelmatig last te krijgen van hoofdpijn en spijsverteringsproblemen. Haar eens zo gezonde eetpatroon verslechterde doordat ze overging op goedkope, bewerkte voedingsmiddelen om geld te besparen. De slechte voeding eiste zijn tol op haar energieniveau en algemene gezondheid.
Deze drie voorbeelden laten zien hoe stress in verschillende levensdomeinen ons negatief kan beïnvloeden en hoe toxische stress ons lichaam en geest beïnvloedt.
6 Risico- en beschermingsfactoren
Inzicht in de factoren die de effecten van toxische stress kunnen verergeren of verzachten is essentieel voor het ontwikkelen van effectieve interventies. Hieronder volgt een lijst van drie veelvoorkomende risicofactoren en drie beschermende factoren.
Risicofactoren
Ongunstige jeugdervaringen
Vroege blootstelling aan misbruik, verwaarlozing of disfunctioneren van het huishouden kan individuen predisponeren voor toxische stress (Anda e.a., 2006; 2013; Felitti e.a., 1998; Repetti e.a., 2002; Shonkoff & Garner, 2012).
Sociaal-economische nadelen
Een lage sociaaleconomische status wordt in verband gebracht met een hogere blootstelling aan stressfactoren zoals financiële instabiliteit en een gebrek aan toegang tot hulpbronnen (Evans & Kim, 2013; Kuo, 2001; Santiago et al., 2011).
Gebrek aan sociale steun
Het ontbreken van een ondersteunend sociaal netwerk kan de effecten van stress verergeren en de kwetsbaarheid voor de schadelijke gevolgen ervan vergroten (Cohen, 2004).
Beschermende factoren
Ondersteunende relaties
Sterke, positieve relaties kunnen de effecten van stress bufferen en veerkracht bevorderen (Repetti et al., 2002).
Gezonde copingmechanismen
Activiteiten zoals lichaamsbeweging, mindfulness en hobby's kunnen helpen om effectief met stress om te gaan (Salmon, 2001).
Toegang tot geestelijke gezondheidsdiensten
Tijdige toegang tot psychologische ondersteuning en counseling kan de effecten van toxische stress verminderen (Kazdin & Blase, 2011).
Stressbeheersingsactiviteiten voor kinderen zijn belangrijk omdat ze een cruciale rol spelen bij het bevorderen van een gezonde ontwikkeling. Ze dragen bij aan het verbeteren van de emotionele regulatie, schoolprestaties, sociale vaardigheden, veerkracht en het algehele welzijn van onze kinderen.
Mindfulness oefeningen Kinderen eenvoudige mindfulnessoefeningen aanleren, zoals diep ademhalen of geleide beelden, kan hen helpen met stress om te gaan door ontspanning en bewustzijn van het heden te bevorderen (Schonert-Reichl & Roeser, 2016).
Lichamelijke activiteit
Het aanmoedigen van regelmatige lichamelijke activiteit, zoals sport of spel, kan stressniveaus verlagen en het algehele welzijn verbeteren (Strong et al., 2005).
Creatieve expressie
Activiteiten zoals tekenen, schilderen of muziekinstrumenten bespelen kunnen kinderen een gezonde uitlaatklep bieden voor hun emoties (Malchiodi, 2013).
Verhalen vertellen en lezen
Het delen van verhalen en samen lezen kan een emotionele band bevorderen en kinderen helpen hun ervaringen te verwerken.
Wandelingen in de natuur Het is aangetoond dat tijd doorbrengen in de natuur stress vermindert en de stemming verbetert, waardoor het een effectieve stressbeheersingsactiviteit is voor kinderen (Kuo, 2001).
Het opnemen van stressbeheersingsactiviteiten in de routine van een kind, zoals mindfulnessoefeningen, lichaamsbeweging, creatieve kunsten en ontspanningstechnieken, kan blijvende positieve effecten hebben op hun ontwikkeling en levenskwaliteit.
Voor meer suggesties over zelfzorg en ontspanningsvaardigheden voor kinderen kun je deze video bekijken:
Ontspanningsvaardigheden voor middelbare scholieren
5 werkbladen om met toxische stress om te gaan
PositivePsychology.com biedt een verscheidenheid aan werkbladen die zijn ontworpen om mensen te helpen om te gaan met toxische stress. Deze werkbladen bieden gestructureerde activiteiten en strategieën om effectief met stress om te gaan.
1. Omgaan met stress: Stressoren en hulpmiddelen
Het vinden van de bronnen van stress en vervolgens het vinden van bijpassende hulpbronnen wordt gemakkelijker met dit werkblad Coping - Stressoren en hulpbronnen. Het helpt cliënten hun belangrijkste stressoren te identificeren en deze te koppelen aan de relevante hulpbronnen om ermee om te gaan.
2. Uw stressbronnen identificeren
Cliënten kunnen leren vertrouwen op een persoonlijk netwerk van ondersteuning door dit werkblad te gebruiken: Identificeer uw stressbronnen. Het helpt cliënten te begrijpen welke hulpbronnen ze kunnen mobiliseren en aanspreken in tijden van ernstige stress.
3. Het ABC-werkblad
Het ABC-werkblad is gebaseerd op cognitieve gedragstherapie. Het helpt cliënten de relatie tussen hun gedachten, emoties en gedragingen te begrijpen om positieve veranderingen aan te brengen (Beck, 2011).
Het One-Hour Stress Plan biedt een gestructureerd, analytisch actieplan van 60 minuten voor het omgaan met plotselinge, ernstige eisen. Het stelt cliënten in staat om een hiërarchisch geordende lijst van taken op te stellen, zodat ze kunnen bepalen welke taken dringend aandacht nodig hebben (D'Zurilla & Goldfried, 1971).
5. Dankbaarheid journaling
Tot slot is er veel onderzoek gedaan naar de heilzame effecten van dankbaarheid. Simpelweg elke dag drie dingen opschrijven waar we dankbaar voor zijn, blijkt positieve emoties te verhogen (Emmons & McCullough, 2003).
17 Oefeningen om stress en burn-out te verminderen
Omdat stress zo wijdverbreid is in de moderne samenleving, hebben we een breed scala aan artikelen die verschillende aspecten van stressmanagement behandelen.
Misschien vind je het leuk om deze aanvullende artikelen te lezen:
Als je op zoek bent naar meer wetenschappelijk onderbouwde manieren om anderen te helpen omgaan met stress zonder uren te besteden aan onderzoek en het voorbereiden van sessies, bekijk dan deze verzameling van 17 gevalideerde stressmanagementtools voor behandelaars. Gebruik ze om anderen te helpen tekenen van burn-out te herkennen en meer balans in hun leven te creëren.
Boodschap mee naar huis
Giftige, langdurige stress kan verstrekkende gevolgen hebben voor de geestelijke en lichamelijke gezondheid van zowel volwassenen als kinderen.
Inzicht in de oorzaken, symptomen en effecten is cruciaal voor vroegtijdig ingrijpen en effectieve behandeling.
Door gezonde gewoontes en ondersteunende relaties aan te leren en regelmatig generatieve copingmechanismen te beoefenen, kunnen we de schadelijke gevolgen van toxische stress verminderen. Hierdoor kunnen we onze veerkracht en ons welzijn vergroten en een bevredigender leven leiden.
Chronische blootstelling aan ernstige stressoren zoals misbruik, verwaarlozing, blootstelling aan geweld of aanhoudende financiële problemen. Een kind dat bijvoorbeeld opgroeit in een omgeving waar het voortdurend wordt blootgesteld aan geweld of verwaarlozing, kan toxische stress ervaren, wat zijn ontwikkeling en welzijn ernstig kan beïnvloeden.
Hoe doorbreek je toxische stress?
Het implementeren van verschillende copingstrategieën en het koesteren van ondersteunende relaties. Deze strategieën omvatten:
Sterke, positieve relaties opbouwen.
Regelmatige fysieke activiteiten, mindfulness en hobby's.
Professionele hulp zoeken bij therapeuten of counselors.
Zorgen voor een gezonde levensstijl.
Toegang tot geestelijke gezondheidszorg en andere ondersteuningssystemen.
Hoe kun je de effecten van toxische stress omkeren?
De effecten van toxische stress omkeren houdt in:
Vroegtijdige interventie en consistente ondersteuning.
Therapeutische benaderingen zoals CGT en traumagerichte therapie.
Een stabiele en voedende omgeving creëren.
Veerkracht opbouwen.
Zelfzorgpraktijken implementeren.
Is toxische stress omkeerbaar?
Ja, toxische stress is tot op zekere hoogte omkeerbaar. Met de juiste interventies en ondersteuning kunnen mensen herstellen en hun lichamelijke en geestelijke gezondheid verbeteren. Vroegtijdig ingrijpen is cruciaal, maar zelfs volwassenen kunnen baat hebben bij therapieën en veranderingen in levensstijl die gericht zijn op het verminderen van de effecten van toxische stress.
Kan toxische stress hersenbeschadiging veroorzaken?
Ja, toxische stress kan schade aan de hersenen veroorzaken, vooral bij kinderen van wie de hersenen nog in ontwikkeling zijn. Chronische blootstelling aan toxische stress kan de hersenarchitectuur veranderen, met name in gebieden die cruciaal zijn voor leren, geheugen en emotionele regulatie. Dit kan leiden tot cognitieve, emotionele en gedragsproblemen op de lange termijn als er niets aan wordt gedaan. Met de juiste interventie en ondersteuning is het echter mogelijk om deze negatieve gevolgen te verminderen en de gezondheid en veerkracht van de hersenen te bevorderen.
Referenties
Anda, R.F., Felitti, V.J., Bremner, J.D., Walker, J.D., Whitfield, C., Perry, B.D., Dube, S.R., & Giles, W.H. (2006). De blijvende effecten van misbruik en gerelateerde negatieve ervaringen in de kindertijd. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 256(3), 174-186. https://doi.org/10.1007%2Fs00406-005-0624-4
Davidson, R.J., Putnam, K.M., & Larson, C.L. (2000). Disfunctie in de neurale circuits van emotieregulatie-een mogelijke opmaat tot geweld. Science, 289(5479), 591-594. https://doi.org/10.1126/science.289.5479.591
D'Zurilla, T. J., & Goldfried, M. R. (1971). Probleemoplossing en gedragsmodificatie. Tijdschrift voor Abnormale Psychologie, 78(1), 107-126. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0031360
Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Het tellen van zegeningen versus lasten: Een experimenteel onderzoek naar dankbaarheid en subjectief welzijn in het dagelijks leven. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389. https://psycnet.apa.org/buy/2003-01140-012
Evans, G. W., & Kim, P. (2013). Armoede in de kindertijd, chronische stress, zelfregulatie en coping. Perspectieven voor Kinderontwikkeling, 7(1), 43-48. https://doi.org/10.1111/cdep.12013
Felitti, V. J., Anda, R. F., Nordenberg, D., Williamson, D. F., Spitz, A. M., Edwards, V., Koss, M. P., & Marks, J. S. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults. American Journal of Preventive Medicine, 14(4), 245-258. http://doi.org/10.1016/s0749-3797(98)00017-8
Ganster, D. C., & Rosen, C. C. (2013). Werkstress en gezondheid van werknemers: Een multidisciplinair overzicht. Tijdschrift voor Management, 39(5), 1085-1122. https://doi.org/10.1177/0149206313475815
Kazdin, A. E., & Blase, S. L. (2011). Het opnieuw opstarten van psychotherapeutisch onderzoek en praktijk om de last van psychische aandoeningen te verminderen. Perspectieven op Psychologische Wetenschap, 6(1), 21-37. https://doi.org/10.1177/1745691610393527
Kiecolt-Glaser, J. K., & Newton, T. L. (2001). Huwelijk en gezondheid: Het zijne en het hare. Psychological Bulletin, 127(4), 472-503. https://psycnet.apa.org/buy/2001-01085-002
Kuo, F. E. (2001). Omgaan met armoede: Impacts of environment and attention in the inner city. Environment and Behavior, 33(1), 5-34. https://doi.org/10.1177/00139160121972846
Lupien, S. J., McEwen, B. S., Gunnar, M. R., & Heim, C. (2009). Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behavior, and cognition. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 434-445. https://doi.org/10.1038/nrn2639
Malchiodi, C. A. (Ed.). (2013). Expressieve therapieën: Geschiedenis, theorie en praktijk. Guilford Press.
McEwen, B. S. (2007). Fysiologie en neurobiologie van stress en aanpassing: Centrale rol van de hersenen. Physiological Reviews, 87(3), 873-904. https://doi.org/10.1152/physrev.00041.2006
Meerlo, P., Sgoifo, A., & Suchecki, D. (2008). Beperkte en verstoorde slaap: Effecten op autonome functie, neuro-endocriene stresssystemen en stressresponsiviteit. Sleep Medicine Reviews, 12(3), 197-210. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2007.07.007
Repetti, R. L., Taylor, S. E., & Seeman, T. E. (2002). Risicovolle gezinnen: Family social environments and the mental and physical health of offspring. Psychological Bulletin, 128(2), 330-366. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0033-2909.128.2.330
Salmon, P. (2001). Effecten van lichaamsbeweging op angst, depressie en gevoeligheid voor stress: Een verenigende theorie. Clinical Psychology Review, 21(1), 33-61. https://doi.org/10.1016/S0272-7358(99)00032-X
Santiago, C. D., Wadsworth, M. E., & Stump, J. (2011). Sociaal-economische status, buurtachterstand en armoedegerelateerde stress: Prospectieve effecten op psychologische syndromen bij diverse gezinnen met een laag inkomen. Tijdschrift voor Economische Psychologie, 32(2), 218-230. https://doi.org/10.1016/j.joep.2009.10.008
Sapolsky, R. M. (2004). Waarom zebra's geen maagzweren krijgen: De veelgeprezen gids voor stress, stressgerelateerde ziekten en omgaan met stress. Holt. https://www.amazon.co.za/dp/0805073698/
Schonert-Reichl, K. A., & Roeser, R. W. (2016). Handboek mindfulness in het onderwijs: Integratie van theorie en onderzoek in de praktijk. Springer. https://www.amazon.co.za/dp/1493974955/
Selye, H. (1956). De stress van het leven. McGraw-Hill.
Shonkoff, J. P., & Garner, A. S. (2012). The lifelong effects of early childhood adversity and toxic stress. Pediatrics, 129(1), e232-e246. https://doi.org/10.1542/peds.2011-2663
Strong, W.B., Malina, R.M., Blimkie, C.J., Daniels, S.R., Dishman, R.K., Gutin, B., Hergenroeder, A.C., Must, A., Nixon, P.A., Pivarnik, J.M., Rowland, T., Trost, S., & Trudeau, F. (2005). Op bewijs gebaseerde lichaamsbeweging voor schoolgaande jeugd. Tijdschrift voor Kindergeneeskunde, 146(6), 732-737. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2005.01.055
Over de auteur
Anna K. Schaffner, Ph.D., is een professionele burnout- en executive coach en schrijfster. Ze was hoogleraar cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Kent. Anna is gespecialiseerd in het helpen van mensen om burn-out en overweldiging te overwinnen en hun passie en doel te herontdekken. Haar unieke mix van expertise als schrijver en coach weerspiegelt een levenslange toewijding aan de kunst van zelfverbetering.
Wat is toxische stress precies en waarom is het belangrijk?
Het herkennen van de belangrijkste tekenen en symptomen van toxische stress is cruciaal voor tijdige en effectieve interventie.
Inzicht in de factoren die de effecten van toxische stress kunnen verergeren of verzachten is essentieel voor het ontwikkelen van effectieve interventies. Hieronder volgt een lijst van drie veelvoorkomende risicofactoren en drie beschermende factoren.
