Wat zijn theorieën over geestelijke gezondheid? (Inclusief lijst)

Heb je ooit een hulpverlener of therapeut ontmoet en gedacht: "Dit past niet bij je"?

Misschien heeft het iets te maken met de theorieën die ze gebruiken om hun praktijk te onderbouwen.

Counselors en therapeuten over de hele wereld krijgen training over de theoretische onderbouwing van geestelijke gezondheid. Ze leren hoe ze deze theorieën kunnen gebruiken om hun werk met cliënten te ondersteunen. Deze professionals gebruiken diagnostische instrumenten die gebaseerd zijn op oude en nieuwe theorieën over welzijn.

Wat zijn deze theorieën en wie heeft ze bedacht? Dat is wat je zult leren als je verder leest.

Voordat je verder leest, dachten we dat je onze vijf tools voor positieve psychologie gratis zou willen downloaden. Deze wetenschappelijk onderbouwde oefeningen verkennen fundamentele aspecten van de positieve psychologie, waaronder sterke punten, waarden en zelfcompassie en geven je de tools om het welzijn van je cliënten, studenten of werknemers te verbeteren.

Wat zijn theorieën over geestelijke gezondheid?

In de wetenschap is een theorie meer dan een simpele gok. Het is een "samenhangende groep proposities geformuleerd om een groep feiten of verschijnselen in de natuurlijke wereld te verklaren en herhaaldelijk bevestigd door experiment of observatie" (Wetenschappelijke theorie, n.d.).

Je kunt over bijna alles theorieën bedenken, maar het zijn de rigoureuze testen die eenvoudige theorieën onderscheiden van wetenschappelijke theorieën. Niet alle theorieën overleven dit soort testen. Het is zelfs niet ongebruikelijk dat delen van theorieën worden geaccepteerd of verworpen.

Theorieën op het gebied van psychologie en geestelijke gezondheid die 50-100 jaar geleden zijn ontwikkeld, kunnen worden ingedeeld in zes brede categorieën. Ze beïnvloeden ons vandaag de dag nog steeds. Je herkent ze misschien als:

• Analytisch/ontwikkelingsgericht (Freud, Jung, Erickson, Kohlberg)
• Gedrag (Watson, Skinner, Pavlov)
• Cognitief (Tolman, Piaget, Chomsky)
• Sociaal (Bandura, Lewin, Festinger)
• Humanistisch (Rogers en Maslow)
• Persoonlijkheid (Erickson's psychosociale ontwikkelingstheorie)

Hieruit volgden vele hedendaagse theorieën. Sommige zijn specifiek voor een bepaald domein, zoals ontwikkeling. Andere maken gebruik van neuro-imaging om te verklaren waarom we de dingen doen die we doen.

Theorieën over geestelijke gezondheid streven ernaar om de menselijke ontwikkeling gedragsmatig, psychologisch en sociaal te verklaren. Jarenlang richtten onderzoekers zich op het verlichten van pijn of lijden. De benadering concentreerde zich op wat er mis was met een persoon en hoe dit te verhelpen. Er werd niet aangenomen dat iemand zijn welzijn kon versterken.

Een blik op de modellen en methoden

Experts op het gebied van geestelijke gezondheid en welzijn putten uit andere gebieden om hun perspectief te onderbouwen.

Ze bekijken ook iemands geestelijke gezondheid binnen de context. Een handeling kan psychopathologisch zijn in de ene culturele context, maar niet in een andere.

Enkele van de perspectieven van waaruit counselors, psychologen en psychiaters inzicht krijgen in geestelijke gezondheid zijn (Dasgupta, 2013):

• Spiritueel
  Deze benadering legt uit wie we zijn in de wereld en hoe we moeten handelen. Het vertelt ons ook wat we na de dood kunnen verwachten op basis van onze daden. Het spirituele perspectief bespreekt goed en kwaad in relatie tot lijden.
• Moreel karakter
  Dit perspectief stelt dat er bepaalde deugden zijn die iemand moet leren. Door dit te doen kan het individu een beter leven leiden zonder psychische aandoeningen.
• Statistisch
  Dit perspectief is gebaseerd op wiskunde en probeert te definiëren wat "normaal" of "gemiddeld" is voor populaties. Iedereen die buiten de norm valt is abnormaal.
• Ziekte/medisch/biologisch (genetica, neurobeeldvorming, neurobiologie)
  Deze benadering verklaart geestelijke gezondheid door veranderingen in de hersenen. Het bekende geval van Phineas Gage is een voorbeeld. Een staaf ging door zijn linker frontale kwab. Dit beïnvloedde zijn persoonlijkheid en gedrag. Voor het ongeluk genoten mensen van zijn gezelschap en vonden ze hem betrouwbaar. Daarna beschreven ze hem als slecht gehumeurd, vals en onbetrouwbaar.
• Psychologisch (psychodynamisch, gedragsmatig, cognitief-gedragsmatig, existentieel/humanistisch)
  Geestelijke gezondheid ontwikkelt zich langs een verwacht pad. Mensen proberen zich aan te passen aan hun omgeving om daarin te overleven. Problemen ontstaan wanneer iemand onaangepaste strategieën aanleert als reactie op nieuwe situaties.
• Sociaal
  Biologie, psychologie en de samenleving hebben allemaal invloed op iemands geestelijke gezondheid. De invloed van maatschappelijke normen is belangrijk voor het adaptieve of maladaptieve gedrag van het individu.
• Psychosociaal (sociaal leermodel)
  Onderzoekers op dit gebied bestuderen de relatie tussen iemands (psychologische) gedachten en hun sociale gedrag. Dit omvat de betekenis die iemand geeft aan zijn psychologische processen. Volgens Bandura leren mensen door observatie en modellering van het gedrag van andere mensen (McLeod, 2016).
• Biopsychosociaal
  Het samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren verklaart geestelijke ziekten. Dit hangt af van de persoon en zijn omgeving.

Methoden

De diagnose en behandeling van psychische aandoeningen variëren, maar veel therapeuten gebruiken de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Dit hulpmiddel geeft duidelijke definities en criteria voor meer dan 265 stoornissen. De diagnose omvat meestal een lichamelijk onderzoek, inclusief laboratoriumtests, en een psychologische evaluatie (Mayo Clinic, n.d.a).

Er zijn ongeveer 20 klassen van geestesziekten die alles omvatten van neurologische ontwikkelingsstoornissen tot parafiele stoornissen.

Enkele behandelingsmethoden zijn medicatie, psychotherapie, hersenstimulatie, ziekenhuis- en residentiële behandelingsprogramma's en behandeling voor middelenmisbruik.

Er zijn drie manieren om therapeutische interventie te ervaren. Soms gebruiken therapeuten een combinatie hiervan. Elke omgeving benadrukt vertrouwelijkheid en het creëren van een veilige ruimte voor mensen om te delen.

• Individueel/één-op-één
  Dit is een een-op-een sessie met een getrainde counselor. Afhankelijk van het type therapie kunnen deze sessies maanden of jaren duren.
• Groep
  Mensen met vergelijkbare uitdagingen werken samen met een getrainde counselor. Het doel is om te praten over problemen, kennis en oplossingen te delen.
• Gezinstherapie
  Bij deze methode wordt een gezin geholpen om hun communicatie te verbeteren. Onder begeleiding van een gediplomeerd therapeut leren ze technieken om conflicten op te lossen. Niet elk gezinslid hoeft mee te doen en het is vaak van korte duur.

Aanbevolen lectuur: Training conflictoplossing: 18 beste cursussen en masteropleidingen

Theorieën over geestelijke gezondheidszorg

Er zijn vijf denkrichtingen die geestelijke gezondheid proberen te verklaren. Veel therapeuten en counselors werken vanuit één of twee van deze stromingen.

Theorieën geven richting aan de diensten en interacties die therapeuten met hun cliënten hebben. Dit is belangrijk om te weten omdat het invloed kan hebben op hoe goed het klikt tussen jou en je therapeut.

De vijf denkrichtingen zijn:

1. Gedragspsychologie
   Gedrag is het resultaat van levenservaringen, niet van de onbewuste geest. We leren door onze ervaringen met onze omgeving. In deze benadering draait alles om conditionering. Het is gericht op het heden.
2. Biologisch
   Dit is een medisch model voor de behandeling van psychische stoornissen. Het idee is dat iets lichamelijks de oorzaak is van geestelijke ziekten. Symptomen zijn "uiterlijke tekenen van de innerlijke fysieke stoornis" (McLeod, 2018).
3. Psychodynamisch
   Net als behavioristen zien psychodynamische therapeuten gedrag als een resultaat van ervaringen. Een van de verschillen is echter dat psychodynamische therapeuten zich richten op ervaringen uit het verleden. Ze beweren dat onbewuste krachten het gedrag van mensen bepalen. De cliënt en de therapeut gaan terug naar het verleden om meer begrip te krijgen. Dit therapeutische proces kan vele jaren duren.
4. Cognitief
   De nadruk van deze theorie ligt op denken, niet op doen. Er bestaat een feedback-lus tussen de aannames en houdingen van de persoon, de daaruit voortvloeiende percepties en de conclusies die daaruit worden getrokken (Grace College, n.d.). Deze therapeuten helpen iemand om zijn gedachten te veranderen. Dit leidt tot een verandering in gevoelens en gedrag.
5. Humanistisch
   Deze benadering wordt gekenmerkt door drie verschillende therapieën die mensen kunnen helpen hun hoogste potentieel te bereiken.
   1. Cliëntgerichte therapie, ontwikkeld door Carl Rogers, stelt de cliënt in staat om te onderzoeken wie hij of zij in de kern is. De therapeut creëert een omgeving van empathie, acceptatie en oprechtheid. Dit moedigt de cliënt aan tot zelfonderzoek.
   2. Gestalttherapie, gecreëerd door Frederick Perls, is gericht op het heden en omvat rollenspellen.
   3. Existentiële therapietechnieken gaan over eigenaarschap van iemands leven, inclusief alle ongelukken. De verantwoordelijkheid voor je leven ligt bij jezelf.

Het is gemakkelijk te begrijpen hoe een therapeut die beïnvloed is door een van deze theorieën zou kunnen omgaan met een cliënt. Beoefenaars van de positieve psychologie volgen bijvoorbeeld voornamelijk humanistische theorieën. Je zou verwachten dat deze therapeuten empathisch zijn en de nadruk leggen op eigenaarschap en verantwoordelijkheid. De sessies zullen waarschijnlijk een gezonde dosis zelfonderzoek bevatten, vooral met betrekking tot het ontwikkelen van sterke punten.

Een lijst van populaire theorieën over geestelijke gezondheid

Elke theorie over geestelijke gezondheid komt voort uit een van de bovenstaande vijf gebieden of een combinatie ervan.

Hier volgt een kort overzicht van theorieën die zijn afgeleid van deze bredere categorieën.

De netwerktheorie legt uit dat "psychische stoornissen ontstaan door directe interacties tussen symptomen" (Borsboom, 2017). Biologische, psychologische en maatschappelijke invloeden faciliteren verbindingen tussen psychopathologische symptomen.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) richt zich op het helpen van mensen bij het veranderen van destructieve gedachten en gedragingen. Het is een vorm van psychotherapie die een cliënt helpt om problemen snel te herkennen en te beheersen. De aanpak is doelgericht en gaat vaak gepaard met huiswerk. Het huiswerk helpt om de persoonlijke sessies te versterken. Het is de "gouden standaard op het gebied van psychotherapie" (David et al., 2018).

Operante conditionering is nog steeds een populaire aanpak. Of het nu gebruikt wordt door therapeuten of fysieke trainers, het gaat om het identificeren van het cue-routine-beloningspatroon. Het doel is om het gedrag van de persoon te veranderen door de routine en soms de beloning te veranderen. Het wordt vaak gebruikt bij de behandeling van obsessieve-compulsieve stoornissen door middel van exposure therapie.

Exposure therapie stelt de persoon in staat om in een veilige omgeving in contact te komen met de bron van zijn of haar angst. Het doel is om de blootstelling van de persoon aan zijn angst langzaam en stapsgewijs te verhogen. Er zijn verschillende varianten van exposure therapie (American Psychological Association, n.d.).

Het is nuttig bij de behandeling van:

• Fobieën
• Paniekstoornis
• Sociale angststoornis
• Obsessieve-compulsieve stoornis
• Posttraumatische stressstoornis
• Gegeneraliseerde angststoornis

Klassieke conditionering blijft ook een populaire behandeling voor fobieën door het gebruik van systematische desensibilisatie. Dit is een variant van exposure therapie (Grace College, 2016).

Populaire theorieën over welzijn in de geestelijke gezondheidszorg

De Self-Determination Theory of motivation (SDT) en meer specifiek de Basic Psychological Needs Theory (BPNT) stellen dat autonomie, competentie en verbondenheid de primaire ondersteuning zijn voor welzijn en optimaal functioneren (Center for Self-Determination Theory, n.d.) Als een van deze aspecten niet goed is, dan neemt het welzijn van de persoon af. Intrinsieke motivatie neemt toe door de behoefte om te voldoen aan de behoeften van de persoon. Intrinsieke motivatie neemt toe door de bevrediging dat aan deze behoeften wordt voldaan.

De Broaden and Build Theory of Positive Emotions (Fredrickson, 1998, 2000) veranderde de discussie rond emoties. Veel van de voorgaande psychologische theorieën en onderzoeken hadden betrekking op negatief affect. Dit zijn emoties zoals woede, angst, verdriet, schuld en schaamte (Stringer, 2013).

Fredrickson stelde dat negatieve emoties een soort tunnelvisie creëren. Positief affect verruimt iemands perspectief. Positieve emoties zoals ontzag, vreugde en dankbaarheid verruimen iemands ervaring binnen de omgeving. De theorie pleit er niet voor om negatieve emoties te negeren. In plaats daarvan worden de gevolgen besproken van het blijven negeren van positieve emoties.

De focus van de PERMA welzijnstheorie (Seligman, 2011) is mensen helpen zich te ontwikkelen. Het bevordert het ontwikkelen van vaardigheden die iemand in staat stellen om te floreren (Positive Psychology Center, n.d.). Veel hedendaagse theorieën proberen iemand te helpen om lijden te verminderen. De PERMA theorie van welzijn stelt dat welzijn uit vijf elementen bestaat:

1. Positieve emotie
   Deze emoties verhogen ons hedonisch geluk.
2. Bevlogenheid
   Dit is de flow waar Mihaly Csikszentmihalyi het over had. Opgaan in je streven is de beloning.
3. Relaties
   Ondersteuning is cruciaal voor onze overleving en ons emotionele welzijn.
4. Betekenis
   Dienen of werken in een hoedanigheid die bijdraagt aan iets dat groter is dan onszelf geeft ons een gevoel van doel en betekenis.
5. Prestatie
   We streven graag prestaties na omwille van de prestatie.

Elk van deze producten draagt in verschillende mate bij aan iemands vermogen om te floreren. Positieve psychologie therapeuten en coaches gebruiken dit vaak als achtergrond voor hun sessies.

Boodschap mee naar huis

Er zijn verschillende theorieën over geestelijke gezondheid, maar ze komen allemaal uit een van de vijf denkrichtingen: behaviorisme, biologisch, psychodynamisch, cognitief en humanistisch.

In de afgelopen jaren is er een verschuiving geweest naar het bestuderen van hoe mensen zich goed voelen. Dit is positieve psychologie en onderzoekt wat mensen al goed doen. Dit soort onderzoek helpt anderen om hun mogelijkheden om te floreren te vergroten.

Als je de hulp van een therapeut of counselor inroept, is het belangrijk om de basis van hun benadering te kennen. Je wilt niet naar een gedragspsycholoog om uit te zoeken hoe je zin in je leven kunt vinden. Ze zijn beter geschikt om je te helpen bij het veranderen, ontwikkelen of uitdoven van een gewoonte.

De voortdurende studie van geestelijke gezondheid, inclusief de meer positieve aspecten, is van cruciaal belang voor het welzijn van iedereen.

Wat doe jij vandaag om te floreren in je leven?

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet niet onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.