5 soorten angststoornissen
De volgende vijf soorten angststoornissen komen het meest voor en kunnen elkaar overlappen, net als andere geestelijke gezondheidsproblemen zoals depressie en middelenmisbruik.
1. Gegeneraliseerde angststoornis
Een gegeneraliseerde angststoornis (GAD) is een aandoening waarbij iemand zich meestal angstig of bezorgd voelt, zelfs als daar geen duidelijke reden voor is.
Iedereen maakt zich wel eens zorgen, maar bij GAD is de angst vaak of voortdurend aanwezig en moeilijk onder controle te houden. Mensen met GAD verwachten vaak dat het ergste zal gebeuren op veel gebieden van het dagelijks leven, zoals werk, gezondheid, geld en relaties (Meares & Freeston, 2015). Ze vinden het moeilijk om te ontspannen, zelfs als alles goed gaat.
Deze constante angst heeft invloed op zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Veel voorkomende symptomen zijn:
- Rusteloosheid
- Problemen met slapen
- Spierspanning
- Slechte of overmatige eetlust
- Indigestie
- Hersenmist
- Concentratieproblemen
- Snel moe zijn
Door deze symptomen kunnen dagelijkse taken overweldigend aanvoelen. GAD is geen teken van zwakte; het is een echte en veel voorkomende geestelijke gezondheidstoestand. Met de juiste ondersteuning, zoals veranderingen in levensstijl, medicatie of psychotherapie, kunnen mensen met GAD leren om met hun angst om te gaan en zich beter te voelen (Antony & Norton, 2015).
2. Paniekstoornis
Een paniekstoornis is een angststoornis waarbij iemand plotselinge periodes van intense angst ervaart, paniekaanvallen genaamd, die binnen enkele minuten hun hoogtepunt bereiken en overweldigend kunnen aanvoelen.
Paniekaanvallen lijken vaak uit het niets te komen als er geen echt gevaar dreigt. Tijdens een paniekaanval kunnen mensen een hartkloppingen, kortademigheid, pijn op de borst, duizeligheid, trillen, zweten of het gevoel de controle te verliezen ervaren. Sommigen zijn bang dat ze een hartaanval krijgen of dat ze gaan flauwvallen (Barlow & Craske, 2022).
Mensen met paniekstoornissen raken vaak verstrikt in zorgenkronkels die de oorzaak van paniekaanvallen proberen te achterhalen om er zeker van te zijn dat ze een nieuwe aanval kunnen voorkomen. Deze zorgen kunnen ertoe leiden dat ze bepaalde plaatsen of situaties vermijden, zoals drukke gebieden, autorijden of ver van huis zijn, voor het geval ze de controle verliezen in onbekende of risicovolle situaties. Na verloop van tijd kunnen dergelijke gewoonten hun dagelijkse routine beperken.
Een paniekstoornis duidt niet op een persoonlijkheidsfout, maar is een medische aandoening die goed op behandeling reageert. Dit kan medicatie, therapie en copingstrategieën zoals ademwerk en aardingstechnieken omvatten.
De meeste mensen met een paniekstoornis kunnen hun aanvallen verminderen met een combinatie van paniekaanvalbehandeling en veranderingen in levensstijl en krijgen na verloop van tijd weer zelfvertrouwen (Fletcher, 2019).
3. Sociale angststoornis
Een sociale angststoornis is een aandoening waarbij alledaagse sociale situaties leiden tot intense angst en zorgen.
Mensen met deze stoornis voelen zich vaak erg zelfbewust en maken zich zorgen dat ze beoordeeld worden, zich schamen of fouten maken in het bijzijn van anderen. Sociale angst kan ontstaan bij het ontmoeten van nieuwe mensen, spreken in groepen, eten in het openbaar of zelfs bij het maken van een praatje. De angst is sterker dan normale verlegenheid en kan overweldigend aanvoelen (Barlow & Craske, 2022).
Lichamelijke symptomen zijn onder andere blozen, zweten, trillen, je niet kunnen concentreren of praten en een versnelde hartslag. Sommige mensen vermijden sociale situaties helemaal om deze vervelende ervaringen te voorkomen, wat het dagelijks leven moeilijker kan maken. Sommigen kunnen middelen als alcohol of drugs gebruiken om sociale contacten onder controle te houden.
Een sociale angststoornis is meer dan verlegen zijn en kan niet worden overwonnen door gewoon beter je best te doen. Het is een echte en veel voorkomende geestelijke aandoening. Met ondersteuning zoals therapie, geleidelijke blootstellingstechnieken en soms medicatie, kunnen mensen vaardigheden ontwikkelen om ermee om te gaan, vertrouwen opbouwen en zich meer op hun gemak gaan voelen in sociale situaties (Bourne, 2015).
4. Fobieën
Een fobie is een intense, overweldigende angst voor een specifiek object, situatie of activiteit met een minimaal gevaar.
Iemand met een fobie weet dat het niet rationeel is, maar dit inzicht vermindert de ervaren angst niet. Veel voorkomende fobieën zijn angst voor spinnen, hoogtes, vliegen of afgesloten ruimtes. Hoewel veel mensen een sterke afkeer hebben van bepaalde dingen of situaties, veroorzaakt een fobie een veel sterkere reactie, vergelijkbaar met een paniekaanval (Antony & Norton, 2015).
Vaak is de angst voor het object of de situatie zo sterk dat de persoon alles doet om het te vermijden. Dit kan reguliere activiteiten verstoren en de levenskeuzes ernstig beperken.
Getriggerde fobieën kunnen leiden tot extreme angst, een bonzend hart, zweten, trillen of een sterke drang om te ontsnappen. Alleen al denken aan het gevreesde voorwerp of de gevreesde situatie kan soms angst veroorzaken.
Mensen kunnen hun fobieën niet gewoon onder ogen zien en er dan overheen komen. Het goede nieuws is dat behandelingen zoals graded exposure therapie, die een geleidelijke confrontatie met het gevreesde ding of de gevreesde situatie inhouden, in combinatie met angstmanagementtechnieken, kunnen helpen om de angst na verloop van tijd te verminderen en fobieën uiteindelijk helemaal te elimineren (Bourne, 2015).
5. Obsessieve-compulsieve stoornis
Obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) is een aandoening waarbij iemand ongewenste, opdringerige gedachten heeft (obsessies) en zich gedreven voelt om bepaalde handelingen te herhalen (compulsies) om de angst die deze gedachten veroorzaken te verlichten.
Obsessieve gedachten kunnen te maken hebben met zorgen over vervuiling, veiligheid, orde of het veroorzaken van schade, zelfs als de persoon weet dat de gedachten nergens op slaan. Dwangmatig gedrag kan bestaan uit schoonmaken, controleren en kruiscontroles, rituelen, tellen of herhaaldelijk zoeken naar geruststelling.
Deze acties worden uitgevoerd om de angst te verlichten, maar de verlichting is slechts tijdelijk en leidt tot herhalende cycli van dwangmatig gedrag dat buitensporig veel tijd in beslag kan nemen en het dagelijks leven ernstig kan verstoren.
OCD gaat niet alleen over netjes, georganiseerd of zeer nauwgezet zijn; het is een angststoornis die veel leed veroorzaakt (Pittman & Karle, 2015).
Met ondersteuning zoals graded exposure therapie en responspreventie, copingstrategieën en soms medicatie, kunnen veel mensen met OCD hun angst verminderen door weer controle te krijgen over hun gedachten en gedrag en een bevredigend leven leiden.
Nieuwsgierig naar andere soorten angst? Bekijk dan de volgende artikelen:
Angst kan verlammend zijn.
