13 Zelfreflectie werkbladen en sjablonen voor gebruik in therapie

De kunst van het reflecteren is een essentieel onderdeel van het leren, zowel binnen als buiten de therapie.

Hoewel het waardevol is voor cliënten en studenten, is het net zo belangrijk voor therapeuten, coaches en professionals in de geestelijke gezondheidszorg.

Literatuur over verschillende disciplines bevestigt dat reflectie therapeuten helpt bij het verbeteren van "het leren en presteren in essentiële competenties" (Aronson, 2011, p. 200). In therapie helpt het de cliënt "om te gaan met persoonlijke gevoelens, zoals angst en ontoereikendheid, en hun impact op anderen" (Fisher, Chew, & Leow, 2015, p. 736).

Dit artikel introduceert de basisprincipes achter reflectie, samen met vragen en werkbladen die het reflectieproces aanmoedigen en ondersteunen en de voordelen voor therapeuten, cliënten en studenten maximaliseren.

Voordat je verder gaat, wil je misschien eerst gratis onze vijf tools voor positieve psychologie downloaden. Deze creatieve, wetenschappelijk onderbouwde oefeningen helpen je om meer te weten te komen over je waarden, motivaties en doelen en geven je de tools om een gevoel van betekenis te inspireren in het leven van je cliënten, studenten of werknemers.

Bevorderen van reflectievaardigheden: De basis

Hoewel er niet één universele definitie voor reflectie bestaat, omschrijft Aronson (2011, p. 200) het als het "proces van analyseren, in vraag stellen en herkaderen van een ervaring om deze te evalueren met het oog op leren (reflectief leren) en/of het verbeteren van de praktijk (reflectieve praktijk)". Het heeft meerdere toepassingen in verschillende contexten.

Reflectie staat centraal in de meeste therapieën. Socratisch vragen stellen (met open maar gerichte vragen) wordt veel gebruikt in Cognitieve Gedragstherapie (CGT) om reflectie aan te moedigen en diepgewortelde overtuigingen te ontrafelen (Bennett-Levy, Thwaites, Chaddock, & Davis, 2009).

Binnen de therapie erkennen Bennett-Levy et al. (2009) dat reflectie gunstig kan zijn voor zowel de therapeut als de cliënt, en vanuit verschillende perspectieven kan worden bekeken.

• Reflectieve praktijken
  Reflectie als onderdeel van de klinische ervaring, met behulp van dagboeken, video en groepsactiviteiten.
• Reflectieve vaardigheden
  Het vermogen om op zichzelf te reflecteren door middel van therapeutische interactie en zelfbewustzijn van gevoelens en gedachten.
• Reflectieve systemen
  Reflectie is het resultaat van de interactie tussen verschillende processen, waaronder het geheugen, de vaardigheden en het reflectieve systeem van het individu.
• Reflectieve processen
  Reflectie omvat het vermogen om te observeren (mogelijk via visualisatie) en dan te reflecteren of te conceptualiseren om verdere verwerking te starten, inclusief uitwerking, probleemoplossing en zelfbevraging.

Bennett-Levy et al. (2009, p. 121) geven de volgende nuttige definitie van reflectie:

"Reflectie is het proces van opzettelijk je aandacht richten op een bepaalde inhoud; deze aandacht observeren en verduidelijken; en andere kennis en cognitieve processen gebruiken (zoals zelfvragen stellen, logische analyse en problemen oplossen) om zinvolle verbanden te leggen."

De voordelen van reflectie gelden ook voor het leerproces in onderwijsomgevingen. Het vormt de tweede van het volgende vierfasenmodel dat wordt gebruikt door coaches die zich bezighouden met studenten om het leerproces te begrijpen (Adams, 2016):

1. Aandacht voor en focus op de relevante kenmerken van hun ervaring
2. Actief reflecteren op hun ervaring
3. Leren van die ervaring
4. Plannen hoe je nieuwe manieren van gedrag kunt creëren als reactie op het leren

Reflectie en leren zijn ook zeer toepasbaar buiten school.

Terwijl reflectie essentieel is voor zelfbewustzijn en genezing voor cliënten, is het ook een krachtig en inzichtelijk hulpmiddel voor therapeuten.

Professionals in de geestelijke gezondheidszorg moeten zich bewust zijn van zichzelf en van de vaardigheden die ze gebruiken, want "in geen enkel ander beroep maken de persoonlijkheid en het gedrag van de professional zoveel verschil als in counseling" (Meier & Davis, 1997).

De volgende vragen kunnen nuttig zijn voor nieuwe en bestaande counselors en hun cliënten om het zelfbewustzijn en de kennis van counselingtechnieken te vergroten (aangepast van Bennett-Levy et al., 2009):

• Observeer de ervaring (zoals de sessie of interventie).
  Hoe voelde ik me?
  Wat viel me op?
• Verduidelijk de ervaring.
  Wat heb ik geleerd?
  Was het nuttig?
  Wat veranderde er niet?

De volgende twee punten zijn meer van toepassing op therapeuten:

• Implicaties van de ervaring voor de klinische praktijk
  Wat zijn de implicaties voor en gevolgen voor één-op-één therapie, supervisie, consultatie, etc.?
• Implicaties van de ervaring voor hoe ik mezelf zie als therapeut
  Wat zijn de implicaties van deze ervaring voor mijn begrip van cognitieve therapie en theorie?

Elke vraag op zijn beurt bekijken kan inzichten opleveren die een grotere kennis van het therapeutische proces stimuleren en lessen bevorderen om mee te nemen naar toekomstige sessies.

50+ Vragen om te stellen aan cliënten of studenten

Zelfreflectie vragen gesteld door een counselor, coach of therapeut kunnen het reflectieve proces vergemakkelijken of aanmoedigen.

Het stellen van de juiste vragen is een cruciaal aspect van reflectie en staat centraal bij dieper, langdurig leren (Aronson, 2011; Adams, 2016).

Reflectievragen voor studenten

De volgende drie vragensets bevorderen reflectie bij studenten door academische prestaties in overweging te nemen (aangepast van vragen die worden gebruikt door het Colorado Department of Education):

Reflectieve vragen voor persoonlijke academische prestaties

Deze reflectieve vragen zetten de student aan om na te denken over wat hij leert, waarom hij leert en hoe hij het algehele proces kan verbeteren.

De leerling beantwoordt de eerste vraag over wat hij of zij heeft geleerd en selecteert vervolgens een aantal andere vragen om tot nadenken aan te zetten.

Vervolgens vullen ze de laatste kolom in met hun gedachten, zodat ze die later door henzelf of een therapeut, coach of counselor kunnen bekijken.

Een greep uit de vragen

Waar heb jij over geleerd (vandaag, deze week of dit semester)?
Waarom denk je dat deze doelstellingen en dit onderwerp belangrijk zijn?
Heb je je best gedaan bij je laatste opdracht?

Reflectieve vragen over metacognitie voor studenten

Reflectieve vragen over metacognitie helpen studenten na te denken over hoe en wat ze denken.

De vragen zijn gegroepeerd in de volgende subsecties en kunnen individueel, met z'n tweeën of als groepsoefening worden beantwoord, met een samenvatting van de antwoorden in de laatste kolom.

• Reflectie en samenwerking
• Zelfreflectie
• Redeneren
• Analyse

Voorbeeldvragen zijn onder andere:

Wat zijn uw gedachten over wat er is gezegd?
Zijn er nog andere vergelijkbare antwoorden of alternatieve antwoorden?
Waarom denk je dat dit antwoord waar is?

Reflectie vragen in therapie

Reflectie is een essentieel onderdeel van therapie.

Met behulp van het werkblad Reflective Questions in Therapy kan de therapeut het proces van reflectie bij de cliënt stimuleren en vergemakkelijken, zoals (Bennett-Levy et al., 2009):

Wat zou ik willen dat mensen beter over mij begrepen?
Welk gedrag en welke overtuigingen wil ik loslaten?
Heb ik dit jaar genoeg ondersteuning gekregen?

5 nuttige reflectie werkbladen en hulpmiddelen

Tijdens CGT en andere therapieën krijgt de cliënt vaak een werkboek of dagboek om reflecties vast te leggen over de praktijk of vaardigheden die ze ontwikkelen tijdens de behandeling.

Reflectie versterkt het leren binnen de sessies en, nog belangrijker, leidt tot diepere inzichten tussen de sessies door (Bennett-Levy et al., 2009).

Leren van mijn verleden

Het werkblad Reflections on Learning From My Past helpt de cliënt om een gebeurtenis uit het verleden vast te leggen en erover na te denken hoe ander gedrag tot een andere uitkomst kan hebben geleid.

De cliënt wordt een reeks vragen gesteld over het voorval, zoals:

Wat is er gebeurd of wat was de gebeurtenis?
Hoe voelde je je erbij?
Hoe heb je het aangepakt?

Zelfreflectie Gedragsoverzicht

Aan het einde van het jaar of als je terugkijkt op het leven van de cliënt, kan het helpen om te zoeken naar patronen in gedrag.

Het werkblad Self-Reflection Behavior Review is een waardevolle manier om gebeurtenissen samen te vatten en de terugkerende valkuilen te zien waarin de cliënt valt.

De samenvatting is een waardevol gespreksonderwerp tijdens therapiesessies en kan later worden gebruikt om te beoordelen hoe gedrag is veranderd en verbeterd.

Het vraagt de cliënt om na te denken:

Zie je een patroon in je gedrag?
Hoe zou je in de toekomst anders kunnen handelen? Welke situaties moet je proberen te vermijden?

Wie ben ik zelfreflectie

In het leven hebben we het vaak zo druk met alledaagse taken dat we vergeten te inventariseren wie we zijn, waar we goed in zijn en wat belangrijk voor ons is.

Cliënten of studenten kunnen het werkblad Who Am I Self-Reflection gebruiken om na te denken over waar ze goed in zijn, met welke belangrijke uitdagingen ze geconfronteerd zijn en wat hen inspireert.

Enkele vragen om te overwegen zijn

Denk aan iets belangrijks dat verkeerd ging. Wat heb ik ervan geleerd?
Waar ben ik gepassioneerd over?
Wat vind ik het mooist aan mezelf?

Reflectie op studentenwerk

Studenten kunnen hun huidige en toekomstige leerproces bevorderen door na te denken over hoe ze hun werk aanpakken en metacognitieve vaardigheden te gebruiken om toekomstige verbeteringen te stimuleren (Adams, 2016).

De Student Work Reflection is een set eenvoudige herhalingsvragen om na te denken over hoe ze elke taak op school aanpakken.

Het vraagt de student om na te denken over:

Hoe kan ik me verbeteren?
Waar werk ik nog aan?
Waar ben ik het meest trots op?

Reflectie op groepsactiviteiten

Reflectie is net zo belangrijk bij groepstaken als bij individuele taken. De Reflectie op Groepsactiviteiten is bedoeld voor een onderwijs- of therapiesetting om het succes en de leerervaringen van een groepsactiviteit te beoordelen.

Individueel of in groepsverband kunnen studenten vragen beantwoorden als:

Wat ging goed?
Wat ging er niet goed?
Wat kunnen we de volgende keer proberen?

Dagboeken: 2 handige sjablonen

"Een dagboek is een dagboek en een logboek, in die zin dat het persoonlijke reflecties, verslagen van gebeurtenissen en beschrijvingen van ervaringen combineert" (Hayman, Wilkes, & Jackson, 2012, p. 28).

Als interventie is het een creatieve manier om cliënten te betrekken bij een therapeutische activiteit, waardoor zelfbewustzijn en persoonlijke groei toenemen.

Het kan nuttig zijn om de belangrijkste gebeurtenissen van de dag vast te leggen. Opschrijven wat er is gebeurd en het later nog eens nalezen kan inzichtelijk zijn en je helpen positieve en negatieve patronen in je gedrag te herkennen.

Bekijk de journaling prompts in de volgende twee sjablonen, die cliënten kunnen ondersteunen bij hun introspectie, het stellen van doelen en het verwerken van emoties.

Dagelijkse reflectie van gevoelens

Gebruik het Dagelijkse reflectie van gevoelens dagboek met de cliënt om vast te leggen hoe hun dag verliep en welke gevoelens ze ervoeren.

Vragen zijn onder andere:

Wat was het beste deel van de dag?
Wat zou je aan de dag veranderen als het kon?
Waar kijk jij morgen naar uit?

Dagelijkse reflectie van gedrag

Cliënten en therapeuten kunnen baat hebben bij het terugkijken van belangrijke gebeurtenissen die zich tussen sessies hebben voorgedaan.

Gebruik het Dagelijkse Gedragsreflectie dagboek met cliënten om dagelijks gedrag vast te leggen dat onverwacht was of delen van gewoonten die de cliënt wil veranderen.

Vragen zijn onder andere:

Wat is er gebeurd?
Hoe heb ik me gedragen?
Waarom is het gebeurd?

Top 3 activiteiten voor reflectie

Verschillende technieken kunnen het reflectieproces bij cliënten en studenten stimuleren.

• DARN
  Het DARN acroniem vormt een belangrijk aspect van motiverende gespreksvoering. Met behulp van suggestieve veranderingsvragen wordt de cliënt uitgenodigd om na te denken over de verandering, zoals:

Verlangen vragen - Wat zou ik willen, wensen of willen doen?
Mogelijkheidsvragen - Het idee vastleggen dat verandering mogelijk is.
Redenen vragen - De redenen voor verandering herkennen.
Behoefte vragen - Het identificeren van de urgentie van de verandering.

• OARS
  OARS is een ander acroniem dat belangrijk is voor het proces van motiverende gespreksvoering om veranderingsgesprekken op te wekken door gebruik te maken van het volgende:

Open vragen moedigen de cliënt aan om te praten.
Affirmaties omvatten verklaringen van begrip en aanbiedingen van steun.
Reflecties leggen vast en herformuleren wat de cliënt heeft gezegd.
Samenvatten biedt een check-in met de cliënt door samen te vatten wat er is gezegd.

OARS moedigt reflectie aan bij zowel de therapeut als de cliënt.

• Socratisch vragen stellen
  Het observeren van en deelnemen aan Socratische ondervragingen kan een waardevolle gelegenheid zijn om te leren over het proces van het aanmoedigen van reflectie bij anderen en bij jezelf.

Denk eens na over de vijf vragen:

Wat is er gebeurd?
Wanneer is het gebeurd?
Waar is het gebeurd?
Waarom is het gebeurd?
Hoe is het tot stand gekomen?

3 leuke spelletjes om cliënten te inspireren

Leuke spelletjes kunnen sociale barrières slechten en tegelijkertijd reflectieve activiteit aanmoedigen.

Probeer de volgende drie activiteiten uit met cliënten of studenten.

Je leven als toneelstuk

Je kunt deze reflectieoefening uitvoeren in kleine groepjes van drie of vier personen.

Vraag iedereen om zijn ideale leven in drie bedrijven te beschrijven, alsof het een toneelstuk is.

Welke dromen zijn in het verleden bereikt?
Wat is het heden (goed en slecht)?
Wat is je ideale toekomst?

Deel het met de groep, bespreek elk van de handelingen en voeg onderweg humoristische inzichten toe. Eindig met uw positieve kijk op hoe de toekomst eruit zou kunnen zien.

Ere schild

Deze activiteit is ideaal voor reflectie in meerdere kleine groepen.

Vraag elke groep om een schild te maken van een groot stuk papier.

Verdeel het papier in vier gelijke rechthoeken:

• Vaardigheden en capaciteiten die ze aanbieden
• Vaardigheden die ze moeten verbeteren
• Frustraties
• Waar ze trots op zijn

Vertel de groep dat ze alleen tekeningen en afbeeldingen mogen gebruiken - geen woorden.

Vraag na 20 minuten aan elke groep om te delen wat ze hebben gemaakt.

Reflectie op communicatie

Personen worden in paren gegroepeerd en gevraagd om rug aan rug te zitten.

Eén persoon krijgt pen en papier of bouwstenen en wordt gevraagd een nieuw ontwerp te maken.

Vraag hen te beschrijven hoe het eruitziet, terwijl de ander het ontwerp aan hun kant probeert na te maken.

Na afloop kunnen de twee vergelijken wat ze hebben gemaakt en het communicatieproces bespreken.

PositivePsychology.com's bronnen voor reflectie

In dit bericht hebben we het gehad over het belang van het verhelderen van wensen, gedragspatronen en drijfveren om beter te begrijpen wat iemands leven zin geeft.

Met het oog hierop nodigen we je uit om onze Toolkit Positieve Psychologie© te bekijken, die top tools bevat, waaronder de volgende drie oefeningen waarin het thema van leven gebaseerd op waarden centraal staat:

• De Top 5 Waarden
  Deze oefening is gebaseerd op de belangrijkste principes van Acceptance and Commitment Therapy om cliënten te helpen brainstormen over hun waarden. Hierna zullen cliënten deze waarden prioriteren in een lijst om die waarden te identificeren die het meest centraal staan in wie ze zijn.
• Zelf-Eulogie
  Deze oefening nodigt cliënten uit om na te denken over hoe ze herinnerd willen worden op hun begrafenis als een manier om waarden te identificeren en te verduidelijken. Op basis hiervan kunnen ze dan overwegen hoe goed ze in overeenstemming met deze waarden leven.
• De scorebord metafoor
  Deze oefening helpt cliënten herkennen hoe ze hun waarden kunnen uitdragen door doelen te stellen. Er wordt met name gebruik gemaakt van de metafoor van een basketbalwedstrijd om te illustreren hoe het naleven van iemands waarden een doorlopend proces is en dat de paden waarlangs we onze doelen nastreven kansen zijn om onze waarden in het dagelijks leven uit te dragen.

Als je nog meer wilt lezen over zelfreflectie, bekijk dan zeker onze blogpost met tien boekaanbevelingen.

Als je op zoek bent naar meer wetenschappelijk onderbouwde manieren om anderen te helpen betekenis te ontdekken, dan bevat deze collectie 17 gevalideerde zingevingsinstrumenten voor beoefenaars. Gebruik ze om anderen te helpen een richting voor hun leven te kiezen die in overeenstemming is met wat echt belangrijk voor hen is.

Boodschap mee naar huis

Reflectie betrekt cliënten en studenten in het proces van het analyseren, bevragen en herkaderen van een ervaring. Het moedigt individuen of groepen aan om te leren en te verbeteren en bevordert dieper en langduriger leren (Aronson, 2011).

Binnen therapie en coaching kan reflectie mensen helpen hun gevoelens te beheersen (zoals angst of zelftwijfel) en te herkennen hoe hun gedrag anderen beïnvloedt (Fisher et al., 2015).

In een educatieve omgeving toont onderzoek aan dat vragen en oefeningen lerenden aanzetten tot het verbeteren van kerncompetenties (Aronson, 2011).

In elke omgeving gaat reflectie gepaard met metacognitie. Mensen moeten buiten hun bestaande cognitie treden om over hun denken na te denken. Het is een vaardigheid die het best wordt aangeleerd door oefening.

Therapeuten, coaches, counselors en leraren kunnen helpen door de cliënt of klas te laten nadenken over wat ze hebben geleerd, wat er goed is gegaan (en wat niet) en wat ze anders hadden kunnen doen.

De resultaten van reflectie kunnen iemands kijk op wat er al gebeurd is veranderen en beïnvloeden hoe hij zich in de toekomst zal gedragen.

De oefeningen en vragen in dit artikel zullen anderen aanspreken, het reflectieve proces bevorderen en een dieper begrip en hulpmiddelen voor toekomstig leren bieden.

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet niet onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.