Wat betekent het om een gevoel van coherentie te hebben? (+schaal)

Volgens Harvard Health is de Sense of Coherence Scale (SOC) een schaal die beoordeelt hoe mensen tegen het leven aankijken en een schaal die probeert vast te stellen hoe mensen hun middelen kunnen gebruiken om weerstand te overwinnen en hun gezondheid te behouden en te ontwikkelen.

Het concept van een gevoel van coherentie (sense of coherence, SOC) ontstond in 1979 bij Aaron Antonovsky om te verklaren waarom sommige mensen ziek worden onder stress terwijl anderen gezond blijven.

Dit concept heeft sindsdien veel aandacht gekregen en is in veel onderzoeken gekoppeld aan gezondheidsresultaten.

Voordat je verder gaat, willen we onze vijf tools voor positieve psychologie gratis downloaden. Deze creatieve, wetenschappelijk onderbouwde oefeningen helpen je meer te weten te komen over je waarden, motivaties en doelen en geven je de tools om een gevoel van betekenis te inspireren in het leven van je cliënten, studenten of werknemers.

Wat is een gevoel van coherentie? (Definitie)

Sense of coherence (SOC) is een combinatie van optimisme en een gevoel van controle.

Het SOC heeft drie hoofdonderdelen:

1. Begrijpelijkheid
2. Beheersbaarheid
3. Zingeving

Begrijpelijkheid, een cognitief aspect, verwijst naar de mate waarin je zowel interne als externe stimuli als begrijpelijk kunt beschouwen op een rationele manier. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Dit kan ook te maken hebben met het vermogen om dingen als ordelijk, samenhangend, duidelijk en gestructureerd te zien.

Het idee dat je van een chaotische situatie iets gestructureerds kunt maken, maakt het voor ons veel gemakkelijker om de context te begrijpen waarin we de dingen zien of het leven bekijken.

Beheersbaarheid, een gedragsaspect, heeft te maken met de mate waarin we het gevoel hebben dat er middelen tot onze beschikking staan. Deze middelen kunnen dan gebruikt worden om de prikkels waarmee we constant gebombardeerd worden te helpen beheersen. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Formele hulpbronnen zijn bijvoorbeeld sociale diensten of zorgpersoneel, terwijl informele hulpbronnen bijvoorbeeld familie of vrienden kunnen zijn.

Beheersbaarheid heeft ook te maken met ons vermogen om met problemen om te gaan en ze op te lossen en met onze bereidheid om tijd en energie te steken in het oplossen van die problemen - met andere woorden, om die problemen te beheersen en ze te zien als een uitdaging in plaats van een last.

Zingeving, een motiverend aspect, heeft te maken met de mate waarin we het gevoel hebben dat ons leven een emotionele betekenis heeft. Dit kan ook een rol spelen wanneer we geconfronteerd worden met een probleem of uitdaging. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Hoe kan je gevoel van coherentie je geestelijke gezondheid beïnvloeden?

In een onderzoek uitgevoerd door Potier et al. (2017) kan een hoog gevoel van coherentie dienen als een gevoel van bescherming tegen de last van zorgverlening bij oudere echtgenoten.

Mensen die voor anderen zorgen ervaren vaak stress, en degenen voor wie ze zorgen kunnen zelfs het gevoel hebben dat ze een last zijn.

Het hebben van een gevoel van samenhang kan dit soort mensen helpen bij het omgaan met dit soort stress.

Het hebben van een gevoel van samenhang kan volgens het onderzoek ook een onweerlegbare factor zijn voor gezondheidsresultaten en levenskwaliteit.

Voor het onderzoek werden 79 zorgverleners gerekruteerd uit een polikliniek. De gemiddelde leeftijd was 79 jaar en 53% van de zorgverleners was vrouw. Van de zorgontvangers had 82% enige cognitieve beperking.

Uit de onderzoeksresultaten bleek dat oudere zorgverleners met een hoge SOC een lager betrouwbaarheidsinterval voor ontberingen rapporteerden. Een hoger betrouwbaarheidsinterval werd in verband gebracht met functionele beperkingen van de patiënt.

Het onderzoek concludeerde dat een hoog gevoel van coherentie een beschermende factor lijkt te zijn tegen de ontberingen van het verzorgen.

Een ander onderzoek van Schafer et al. (2018) geeft aan dat het hebben van een gevoel van samenhang ook belangrijk is voor de mentale gezondheid van IC-personeel en anesthesiologie.

Het is algemeen bekend dat ziekenhuizen, vooral intensive care afdelingen, stressvolle en veeleisende plekken zijn. Zowel verpleegkundigen als artsen worden voortdurend gebombardeerd met verschillende stressfactoren, waaronder teamconflicten en sterfgevallen van patiënten.

Verschillende onderzoeken hebben een verhoogd aantal symptomen van posttraumatische stressstoornissen en andere geestelijke gezondheidsproblemen onder het personeel aangetoond.

Volgens het onderzoek zijn een hoog gevoel van coherentie (SOC) en algemene veerkracht, evenals een interne locus of control (LOC), geïdentificeerd als belangrijke gezondheidsbevorderende factoren onder medisch personeel.

Gevoel van coherentie bleek de belangrijkste correlatie te zijn van zowel algemene mentale gezondheidsmaatregelen als PTSS-symptomen op de ICU en de anesthesiologieafdeling.

Het onderzoek suggereert dat met verdere longitudinale studies, het implementeren van interventies gericht op het verbeteren van SOC in trainingsprogramma's een veelbelovende aanpak zou kunnen zijn voor het voorkomen of verminderen van psychopathologische symptomen onder dit type personeel.

Aaron Antonovsky's werk over dit onderwerp

Aaron Antonovsky was een medisch socioloog die het "SOC"-concept benoemde en ontwikkelde als onderdeel van zijn onderzoek naar gezondheid, stress en coping.

Antonovsky's werk was gebaseerd op de vraag waarom sommige mensen een positieve houding en een goede gezondheid behouden ondanks ontberingen en stress in hun leven, terwijl anderen dat niet doen.

Met andere woorden, hoe komt het dat sommige mensen hun leven gemakkelijk aankunnen, terwijl anderen dat niet kunnen?

Het antwoord, volgens onderzoek uitgevoerd door Eriksson & Lindström (2007), werd geformuleerd in termen van een gevoel van coherentie (SOC) en algemene weerstandsbronnen of GRRs.

Mensen met een hoog coherentiegevoel hebben vaak een duurzame houding. De SOC meet hoe mensen tegen het leven aankijken en hoe ze omgaan met stressvolle situaties en hoe ze hun GRR's identificeren en gebruiken om hun gezondheid te behouden en te ontwikkelen.

De GRR's zijn zaken als geld, intelligentie, eigenwaarde, preventieve gezondheidsoriëntatie, sociale steun en cultureel kapitaal. Mensen die over dit soort middelen beschikken, hebben een betere kans om de uitdagingen van het leven aan te kunnen.

Dit staat ook bekend als het salutogene concept.

De term 'salutogenese' verwijst naar een theorie over hoe en waarom bepaalde mensen gezond blijven. (Friedman, 2002).

Wat interessant is aan deze benadering is dat het een gevoel van controle niet postuleert als het primaire of zelfs noodzakelijke kenmerk van een gezonde persoonlijkheid.

Antonovsky verwijst in plaats daarvan naar een gevoel van coherentie, dat centraal staat bij het succesvol omgaan met uitdagingen. Als je een gevoel van samenhang hebt, zie je de wereld als iets dat beheersbaar, begrijpelijk en betekenisvol is.

De Sense of Coherence Schaal en Vragenlijst (PDF)

Een uitstekend voorbeeld van de 13-item coherentieschaal is te vinden in het onderzoek van Holmefur, Sundberg, Wettergren, & Langius-Eklöf, (2015) in de studie "Measurement properties of the 13-item sense of coherence scale using Rasch analysis".

U kunt een full-text PDF vinden op Researchgate.net

Een blik op de twee versies (SOC-13) + (SOC-29)

Antonovsky ontwikkelde de (SOC-29) vragenlijst om het gevoel van coherentie te meten.

Elf van deze items meten begrijpelijkheid, tien items meten hanteerbaarheid en acht items meten zingeving.

De antwoorden worden gemeten op een semantische schaal die varieert van één punt tot zeven punten. De vragenlijst is ontworpen om scores op te leveren variërend van 29 tot 203 punten.

Er werd ook een kortere versie van de schaal ontwikkeld, de SOC-13, een formulier met 13 vragen.

In de kortere vorm die Antonovsky ontwikkelde, varieert de score tussen 13 en 91 punten.

Er zijn ook andere schalen ontwikkeld om het gevoel van samenhang op gezins- en buurtniveau te meten.

Antonovsky's schalen zijn gebruikt in ten minste negenenveertig verschillende talen in achtenveertig verschillende landen.

Volgens Eriksson en Mittelmark (2017) blijkt de SOC een multidimensioneel construct te zijn in plaats van unidimensioneel zoals Antonovsky aanvankelijk dacht.

Antonovsky geloofde dat iemand zijn gevoel van coherentie bleef ontwikkelen en behouden tot ongeveer zijn 30e en gedurende zijn hele volwassen leven. Antonovsky geloofde echter ook dat na pensionering het gevoel van coherentie afnam.

Deze aanname wordt echter niet ondersteund door empirisch onderzoek. Echter, zoals Antonovsky veronderstelde, heeft een schat aan onderzoek aangetoond dat zijn schalen betrouwbare, valide en intercultureel toepasbare instrumenten zijn.

Is het een geldige test?

De schalen voor het gevoel van coherentie zijn empirisch getest in veel verschillende culturen, waaronder westerse culturen en culturen in Afrika en Azië (Eriksson en Mittelmark, 2017). Studies zijn ook uitgevoerd op veel verschillende steekproeven, waaronder:

• Algemene populaties
• Verschillende beroepen
• Bij mensen met een beperking
• Verschillende patiëntengroepen en bij kinderen, adolescenten, volwassenen en ouderen
• In gezinnen
• In organisaties
• Op maatschappelijk niveau

Er is kritiek geuit op het korte karakter van sommige versies van de test, met name de versie met drie items.

Deze kortere versie weerspiegelt de realiteit dat in veel toepassingen, met name in de gezondheidszorg, vragenlijsten per definitie kort moeten zijn.

De SOC-29 en SOC-13 zijn volgens Eriksson en Mittelmark (2017) ook bekritiseerd omdat ze te weinig instrumenten hebben om verschillende psychometrische eigenschappen te meten.

Er is ook gesuggereerd dat het SOC-concept niet adequaat omgaat met de verschillende mentale of emotionele kwesties van de levenservaring.

Andere punten van kritiek zijn onder andere de conclusie dat de SOC-29 en SOC-13 slechts matig gerelateerd zijn aan verschillende maten van lichamelijke gezondheid. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Antonovsky ging er ook van uit dat iemands interne en externe omgeving voorspelbaar moesten zijn om een hoog gevoel van coherentie te hebben.

Aan de andere kant zeggen sommigen dat voorspelbaarheid niet moet worden meegenomen als het gaat om het meten en conceptualiseren van een gevoel van samenhang en dat een gebrek aan voorspelbaarheid niet noodzakelijkerwijs duidt op een gebrek aan gezondheid. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Volgens sommigen is onvoorspelbaarheid juist datgene wat het leven belangrijk maakt, dus er zijn verschillende meningen over deze theorie dat voorspelbaarheid de sleutel is tot een gevoel van samenhang.

Een gevoel van onvoorspelbaarheid kan zorgen voor initiatief en energie en een positieve houding.

Omdat de SOC-29 verschillende items bevat die te maken hebben met het idee van voorspelbaarheid, hebben sommige onderzoekers dit instrument als gebrekkig bestempeld. (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Boodschap mee naar huis

Veel van dit concept is gebaseerd op het idee van salutogenese, een benadering van de menselijke gezondheid die de factoren onderzoekt die kunnen bijdragen aan de bevordering en het behoud van fysiek en mentaal welzijn in plaats van ziekte.

Dit concept heeft ook veel te maken met iemands copingmechanismen, die kunnen helpen om een staat van vitale gezondheid te behouden ondanks stressvolle omstandigheden.

Een focus op gezondheid en de hulpbronnen van mensen is een breed concept en veel meer dan alleen het meten van een gevoel van samenhang.

Het idee van salutogenese als een overkoepelend concept met veel verschillende theorieën en concepten.

We hebben gezien dat Antonovsky geloofde dat iemands gevoel van coherentie de neiging heeft om af te nemen na zijn pensionering.

Deze veronderstelling wordt volgens Eriksson en Mittelmark (2017) niet ondersteund door empirisch onderzoek.

Iemands gevoel van coherentie lijkt iets te zijn dat in de loop der tijd relatief stabiel is, maar niet zo stabiel als Antonovsky ooit aannam.

Onderzoek heeft aangetoond dat het gevoel van coherentie iets is dat zich over de hele levenscyclus ontwikkelt en zelfs kan toenemen met de leeftijd (Eriksson en Mittelmark, 2017).

Het lijkt erop dat er meer onderzoek nodig is om het idee van een gevoel van samenhang verder te onderzoeken en hoe het standhoudt in de loop van de tijd en gedurende iemands hele leven.

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet niet onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.