Dabrowski's theorie van positieve desintegratie in de psychologie

Vraag je je wel eens af waarom sommige mensen door een levensveranderende crisis gaan en er aan de andere kant sterker en meer in vrede met zichzelf uitkomen, terwijl anderen instorten en worstelen om door te gaan?

Het is moeilijk te voorspellen wie als een feniks uit de as herrijst uit een tragedie en wie al zijn kracht nodig heeft om het hoofd boven water te houden.

We hopen natuurlijk allemaal in de eerste categorie te vallen, maar het is moeilijk om te weten hoe we zullen reageren op een ramp of crisis die ervoor zorgt dat we alles wat we dachten te weten in twijfel trekken.

Eén psychologische theorie probeert te verduidelijken hoe dergelijke transformaties plaatsvinden en welke soorten mensen waarschijnlijk zullen profiteren van een dergelijke kans op groei: de theorie van positieve desintegratie.

Het woord "desintegratie" kan je misschien van het verkeerde been brengen - dit woord wordt meestal toegepast op situaties waarin iets volledig oplost, verbrandt tot as, weggespoeld wordt door een vloed, of in het niets wordt geworpen door een sterke wind.

Dit woord is echter de sleutel tot de theorie. Volgens Dabrowski, de ontwikkelaar van deze theorie, is het wanneer de tragedie toeslaat en ons vorige gevoel van zelf of identiteit wordt weggevaagd als bladeren op een briesje, dat we ons grootste groeipotentieel hebben. Als we niet alleen beginnen te twijfelen aan wat we weten, maar ook aan wie we zijn, zijn we in staat om de stukken van onszelf die we willen houden op te rapen, de stukken die we niet willen te laten liggen en een nieuwe identiteit te construeren die authentiek is aan ons ware zelf.

Natuurlijk is er niet altijd een tragedie van enorme proporties nodig om zo'n transformatie teweeg te brengen, maar een oplettende psycholoog merkte dat dergelijke omstandigheden uitstekende katalysatoren zijn voor verandering en begon aan een filosofische reis om uit te vinden hoe persoonlijkheidsontwikkeling zich ontvouwt.

De theorie die hij schetste heeft tientallen jaren overleefd en blijft een overtuigende en invloedrijke theorie, vooral voor het begrijpen en stimuleren van de ontwikkeling van hoogbegaafde kinderen.

Lees verder om meer te weten te komen over wat mensen onderscheidt die floreren na ingrijpende veranderingen van mensen die op een muur in hun ontwikkeling stuiten of zelfs achteruitgaan.

Voordat je verder gaat, dachten we dat je onze vijf tools voor positieve psychologie gratis zou willen downloaden. Deze gedetailleerde, wetenschappelijk onderbouwde oefeningen helpen je niet alleen om meer compassie en vriendelijkheid te tonen voor jezelf, maar geven je ook de tools om je cliënten, studenten of werknemers te helpen meer compassie te tonen voor zichzelf.

De theorie van positieve desintegratie

Deze theorie van persoonlijkheidsontwikkeling door integratie en desintegratie werd in de jaren 1960 ontwikkeld door de Poolse psycholoog en psychiater Kazimierz Dąbrowski. Dąbrowski's kindertijd werd diepgaand beïnvloed door de Eerste Wereldoorlog, die begon toen hij nog maar 12 jaar oud was en voortduurde gedurende een aantal van zijn tienerjaren.

Door zijn ervaring uit de eerste hand met de tragische gevolgen van oorlog, observeerde Dąbrowski dat sommige mensen uit elkaar vielen, terwijl anderen een betekenisvolle persoonlijke groei doormaakten. Zoals vele anderen vóór hem deden en velen sinds hem hebben gedaan, vroeg hij: "Waarom?"

Het antwoord dat hij samenstelde op deze vraag werd de theorie van positieve desintegratie, die op haar beurt de basis legde voor moderne theorieën over posttraumatische groei (Tillier, n.d.).

Er zijn veel verschillende theorieën over persoonlijkheidsontwikkeling, maar die van Dąbrowski verschilt van de meeste door de nadruk op de rol van psychologisch ongemak in de ontwikkeling. Sommige theorieën over persoonlijkheidsontwikkeling veronderstellen relatief soepele overgangen van het ene niveau of stadium naar het volgende, maar de ontwikkeling van positieve desintegratie wordt gedreven door innerlijke conflicten, angst en zelfs trauma (Mika, 2005).

Dabrowski merkte op dat degenen die het potentieel van een crisis of trauma benutten, een soort psychologische extragevoeligheid of "overprikkelbaarheid" hebben die ertoe leidt dat ze crises op een "sterkere, diepere en persoonlijkere manier" ervaren (Tillier, n.d., p. 1).

Deze individuen reageerden eerder op traumatische gebeurtenissen met zelfreflectie, een handeling die hen in en door de vijf ontwikkelingsniveaus van Dąbrowski kan stuwen. De drijfveren die individuen door de ontwikkeling duwen kunnen worden beschreven als:

• Eerste Factor: deze factor put uit het meest basale en instinctieve niveau van het zelf; het is de uitdrukking van genetische instincten om te overleven, waaronder honger, seksualiteit en competitie.
• Tweede factor: externe invloeden van onze opvoeding, relaties en algemene sociale omgeving vormen de tweede factor; deze factor bepaalt het grootste deel van ons dagelijks gedrag, omdat socialisatie en conformatie vaak plaatsvinden zonder dat we ons bewust zijn van de manier waarop we onze dagelijkse beslissingen nemen.
• Derde factor: de derde factor is de autonome factor; deze factor is het resultaat van bewuste keuzes over wat we belangrijk vinden en welke kwaliteiten en verlangens we afwijzen of nastreven. De derde factor drijft ons ertoe om ons te gedragen op manieren die we authentieker vinden voor ons ware zelf (Tillier, 2016).

Het is je misschien opgevallen dat deze drie factoren (zeer) ruwweg overeenkomen met Freuds theorie van de drie componenten van de geest. De eerste factor is vergelijkbaar met Freuds id, het deel van de geest dat zich alleen bezighoudt met het voorzien in overlevingsbehoeften en het handelen naar dierlijk instinct. De tweede factor heeft enige overeenkomsten met het ego, in die zin dat beide het belang erkennen van interactie met anderen en het opvangen van signalen uit onze omgeving.

De derde factor weerspiegelt de focus van het superego op wat we zien als goed en fout en is gebaseerd op onze persoonlijke moraal en waarden om beslissingen te nemen.

Hoewel Dąbrowski waarschijnlijk niet van plan was om zijn theorie in kaart te brengen bovenop Freuds componenten van de geest, is het interessant om te zien hoe invloedrijk Freuds ideeën waren op de psychologische theorie in het begin tot midden van de vorige eeuw, en zelfs nu nog.

Laten we, met deze drie factoren in gedachten, eens kijken naar de vijf ontwikkelingsniveaus die Dąbrowski voorstelt.

Wat wij normaal noemen is eigenlijk een psychopathologie van het gemiddelde, zo ondramatisch en zo wijd verspreid dat we het normaal gesproken niet eens opmerken.

- Seph Fontane Pennock (@SephFontane) 15 augustus 2015

Vijf ontwikkelingsniveaus in de theorie van positieve desintegratie

Eerst een opmerking over de progressie door deze niveaus - niet iedereen zal probleemloos door deze niveaus gaan.

In feite lijkt het erop dat alleen diegenen die Dąbrowski herkende als hoog potentieel of zeer overprikkelbare individuen door alle vijf niveaus worden gestuwd en eruit komen met een volledig gevormde, altruïstische persoonlijkheid, terwijl velen vastlopen op een van de niveaus van desintegratie (waarover later meer).

De beschrijvingen van deze niveaus zijn afkomstig uit Bailey's artikel uit 2010 over Positieve desintegratie.

Niveau één - Primaire integratie

Primaire Integratie is het meest basale, primitieve niveau van ontwikkeling. Dit niveau wordt gedreven door de eerste factor, met de bevrediging van basisbehoeften en verlangens als enige zorg van het individu. Mensen op dit niveau (over het algemeen jonge kinderen) hebben geen behoefte aan diepe of betekenisvolle relaties met anderen en negeren empathie, sympathie of enige erkenning van de behoeften en zorgen van anderen (Bailey, 2010).

Niveau Twee - Unilevel Desintegratie

Niveau twee wordt beheerst door de tweede factor en is gericht op conformiteit en sociale vergelijking. Op dit niveau is het individu bezorgd om "erbij te horen" en wordt gemakkelijk beïnvloed door zijn sociale groep. Sommige individuen op dit niveau beginnen de waarden en overtuigingen die hun door hun sociale groep worden opgelegd in twijfel te trekken en beginnen het proces van het ontdekken van hun eigen persoonlijke waarden en overtuigingen.

Niveau drie - desintegratie op meerdere niveaus

Mensen die op niveau twee begonnen zijn met het in twijfel trekken van hun eigen overtuigingen en waarden, beginnen op niveau drie hun eigen overtuigingen en waarden te vormen. Ze zullen de discrepantie opmerken tussen "de manier waarop dingen zijn" en "de manier waarop dingen zouden moeten zijn", een realisatie die waarschijnlijk negatieve emoties zal oproepen, zoals schaamte of schuld, als ze terugkijken op hun fouten en zichzelf en hun morele status in twijfel trekken.

Niveau vier - Gerichte desintegratie op meerdere niveaus

De vragen en ontdekkingen van niveau drie maken plaats voor steeds doel- en waardegerichter gedrag. Het individu realiseert zich wie hij is en wie hij wil zijn, en hoe hij moet handelen om authentiek te zijn. Degenen op niveau vier geven echt om anderen en handelen in overeenstemming met deze empathie.

Niveau Vijf - Secundaire Integratie

Het hoogste niveau van ontwikkeling in de theorie van Dąbrowski wordt gekenmerkt door afstemming tussen persoonlijke waarden en gedrag, en het individu stemt zijn acties af op het werken aan hogere doelen zoals de verbetering van de samenleving in het algemeen. Het individu heeft zijn ideale persoonlijkheid gevormd en ervaart vrede met zichzelf. Alle motivatie is in de hogere vormen van empathie, autonomie en authenticiteit.

Ook hier zie je de invloed van een andere psychologische theorie in de beschrijving van deze niveaus: De hiërarchie van behoeften van Abraham Maslow. Deze invloed is geen vergissing - Dąbrowski was een vriend van Maslow en een bewonderaar van zijn werk (Tillier, 2013). Ze waren het niet eens over enkele belangrijke ontwikkelingspunten, maar je kunt de hiërarchische ontwikkeling van een steeds meer geactualiseerde persoonlijkheid in beide theorieën zien.

Overprikkelbaarheid

Volgens de theorie van Dąbrowski hebben sommige mensen een hoger ontwikkelingspotentieel dan anderen.

Dit betekent niet dat een individu voorbestemd is voor een bepaald ontwikkelingsniveau, maar wel dat er inherente tendensen zijn met betrekking tot de ontwikkeling van persoonlijkheid.

Dit inherente potentieel wordt beïnvloed door de andere factoren die het ontwikkelingsproces sturen.

Overprikkelbaarheid valt onder de factor inherente of genetische aanleg voor ontwikkeling. Volgens Dąbrowski is overprikkelbaarheid een "hoger dan gemiddelde ontvankelijkheid voor stimuli" (Dąbrowski, 1972, p. 303).

Deze overprikkelbaarheid kan zich manifesteren in vijf verschillende domeinen (Bailey, 2010; Mendaglio & Tillier, 2006):

1. Psychomotorische overprikkelbaarheid
   Mensen met psychomotorische overprikkelbaarheid hebben waarschijnlijk een overschot aan fysieke energie, praten vaker en sneller dan anderen, neigen naar impulsiviteit en competitiviteit en kunnen overmatig gaan werken om met stress of andere problemen om te gaan.
2. Sensuele Overprikkelbaarheden
   Deze mensen hebben een verhoogde reactie op de zintuigen en kunnen een verhoogde behoefte voelen om aan te raken en/of aangeraakt te worden. Ze kunnen te veel eten en zich overgeven aan veel oppervlakkige relaties, maar ze zullen waarschijnlijk ook een breed scala aan ervaringen hebben met interactie met anderen vanwege een afkeer van eenzaamheid en een verhoogde behoefte aan aandacht van anderen.
3. Overprikkelbaarheid voor verbeelding
   Mensen met overprikkelbaarheid voor verbeelding hebben een neiging tot visualisatie en zijn waarschijnlijk inventief, zeer fantasierijk, intuïtief en hebben een grotere capaciteit voor het gebruik van beelden en metaforen.
4. Intellectuele overprikkelbaarheden
   Intellectueel overprikkelbare personen zijn hardnekkige en gretige leerlingen met een vermogen tot intense concentratie en theoretisch denken. Ze stellen waarschijnlijk veel vragen en hebben een affiniteit voor logica, puzzels en mysteries.
5. Emotionele overprikkelbaarheid
   Mensen met emotionele overprikkelbaarheid hechten zich waarschijnlijk sterk aan mensen, plaatsen en dingen. Ze kunnen zeer geremd en enthousiast zijn en zich zorgen maken over anderen, sociale rechtvaardigheid en hun eigen verantwoordelijkheidsgevoel. Over het algemeen zijn deze mensen in staat om de emoties van anderen effectief aan te voelen en te internaliseren.

Volgens Dąbrowski hebben individuen met overexcitabilities een groter potentieel voor persoonlijke ontwikkeling omdat ze een ander perspectief op de wereld bevorderen en een meer persoonlijke en betekenisvolle interpretatie van iemands ervaringen stimuleren (Dąbrowski, 1972).

Hoewel de aanwezigheid van overprikkelbaarheid op zichzelf niet voldoende is voor progressie door de vijf niveaus en het bereiken van het hoogste niveau, speelt het een grote rol in het potentieel van het individu. Speciale talenten en vaardigheden en een sterke drang tot zelfexpressie door de derde factor beïnvloeden ook iemands ontwikkelingspotentieel.

Onderzoek heeft aangetoond dat de meest begaafde en getalenteerde individuen waarschijnlijk ook minstens één vorm van overprikkelbaarheid hebben (Silverman & Ellsworth, 1981).

Bewijs voor de theorie van positieve desintegratie

Er is veel onderzoek gedaan naar de theorie van Dąbrowski en hoewel er geen duidelijk verband is tussen hoger ontwikkelingspotentieel en bereikte hogere ontwikkeling, suggereert veel onderzoek dat de theorie een nuttige manier is om persoonlijkheidsontwikkeling te conceptualiseren.

Zo hebben verschillende onderzoeken bijgedragen aan het idee dat overprikkelbaarheid onder andere gedrag en carrièrekeuzes aanstuurt (Chang & Kuo, 2013; Lysy & Piechowski, 1983; Piechowski & Cunningham, 1985; Piechowski, Silverman, & Falk, 1985).

Een ander onderzoek van Miller, Silverman en Falk (1994) toonde aan dat ontwikkelingspotentieel (gemeten aan de hand van overprikkelbaarheid) sterk samenhangt met het ontwikkelingsniveau.

Onderzoekers Mofield en Parker Peters (2015) bevestigden onlangs de veronderstelde relatie tussen overprikkelbaarheden en perfectionisme.

Naast andere verkenningen van de theorie van positieve desintegratie, suggereren deze onderzoeken dat Dąbrowski's theorie een nuttig, zij het niet volledig omvattend, perspectief biedt op persoonlijkheidsontwikkeling.

Deze theorie toepassen op counseling

Door de aard van overprikkelbare individuen, vooral kinderen, kunnen veel van hen uiteindelijk de hulp van een professional in de geestelijke gezondheidszorg nodig hebben om ermee om te gaan.

Voor sommigen kunnen de overprikkelbaarheden hen laten barsten van energie, psychologisch, emotioneel, fysiek of anderszins. Voor anderen kan hun overprikkelbaarheid zich uiten in excentriciteiten of gedrag dat buiten de normen van normaal gedrag in hun sociale groep valt.

Terwijl sommige overprikkelbare individuen door de stadia van persoonlijkheidsontwikkeling worden gestuwd, kunnen anderen worstelen met hun overprikkelbaarheden door een omgeving die ontwikkeling niet stimuleert of zelfs actief remt.

Over het algemeen zullen mensen met overprikkelbaarheid waarschijnlijk extra zorg, tijd en/of aandacht nodig hebben in de hulpverlening. Hun extra gevoeligheid voor hun omgeving en voor hun eigen gevoelens en gewaarwordingen kunnen het moeilijk maken om zich te concentreren of om dingen vanuit hetzelfde perspectief te zien als anderen. Hoewel dit andere perspectief soms een zegen kan zijn voor deze individuen, kan het vaak ook een belemmering zijn.

Wanneer je werkt met overprikkelbare individuen, is het belangrijk om te onthouden dat, volgens Dąbrowski zelf, zelfs degenen met het meeste ontwikkelingspotentieel kunnen vastlopen in hun ontwikkeling door hun omgeving en sociale groep. Het is van vitaal belang dat u helpt die veilige en koesterende omgeving te bieden die de ontwikkeling naar hun volledige potentieel mogelijk maakt. Voor sommige van deze mensen kan het kantoor van de counselor de enige plek zijn waar ze worden aangemoedigd in deze reis.

Welke behandeling of oefeningen het meest effectief zijn, hangt af van de overprikkelbaarheid van de cliënt.

Wat werkt voor iemand die emotioneel overprikkelbaar is, werkt misschien niet voor iemand met intellectuele overprikkelbaarheid, terwijl de activiteiten die intellectuelen helpen zich te ontwikkelen, absoluut zinloos kunnen zijn voor iemand met psychomotorische overprikkelbaarheid. Welk type overprikkelbaarheid deze mensen ook hebben, er zijn specifieke strategieën om ze te begeleiden die kunnen helpen.

Bailey (2010) geeft een overzicht van de volgende begeleidingsstrategieën per type:

Strategieën voor psychomotorische overprikkelbaarheid

Voor mensen met een teveel aan lichamelijke energie stelt Bailey voor om hen te helpen constructieve manieren te vinden om deze energie kwijt te raken. Fysiotherapie en sensorische integratietechnieken kunnen helpen, naast ontspanningstechnieken. Voor mensen met de meest uitgesproken gevallen van overmatige energie kan medicatie helpen om zich beter te concentreren op de taak die ze moeten uitvoeren en om strategieën voor zelfcontrole te ontwikkelen of te oefenen.

Meditatie, mindfulness oefeningen, diepe ademhaling en andere eenvoudige en makkelijk uit te voeren ontspanningstechnieken kunnen bijvoorbeeld een groot verschil maken voor mensen die barsten van de energie.

Strategieën voor sensuele overprikkelbaarheid

Bailey raadt hulpverleners aan om mensen met sensuele overprikkeldheid te helpen meer zelfcontrole te ontwikkelen en zelfreflectie aan te moedigen. Mensen die gemakkelijk overbelast raken door sensuele prikkels kunnen baat hebben bij het herkennen van hun triggers, het begrijpen van hun reacties en het nemen van stappen om de frequentie van ontsporing in hun dagelijks leven te verminderen.

Fysiotherapie kan deze mensen ook helpen of desensibiliseringstechnieken om hun meest indringende reacties op overweldigende stimuli af te schudden.

Overprikkelbaarheidsstrategieën

Hoewel het niet per se slecht is om overmatig fantasierijk te zijn, kunnen mensen met een grotere neiging om zich te verliezen in hun verbeelding zich mogelijk verliezen in negatievere neigingen, zoals waanideeën en andere onthechtingen van de werkelijkheid. Om deze mensen te helpen stevig geworteld te blijven in de realiteit, kunnen professionals in de geestelijke gezondheidszorg zich richten op het sturen van creativiteit in plaats van isolatie.

Soms heeft deze groep hulp nodig om de grens tussen echt en fantasie niet te laten vervagen.

Intellectuele Overprikkelbaarheid Strategieën

Voor mensen met intellectuele overprikkelingsmogelijkheden kunnen psychologen en counselors hen helpen om hun neigingen tot intellectuele bezigheden in balans te brengen met andere belangrijke ontwikkelingsactiviteiten. Deze mensen kunnen uiteindelijk hun emotionele en morele ontwikkeling verwaarlozen om alleen intellectuele prestaties na te streven.

Bij het begeleiden van mensen uit deze groep kan het nuttig zijn om hen strategieën aan te leren om deze overintellectualisering tegen te gaan en hen aan te moedigen om vaker hun verbeelding te gebruiken. Hen aanmoedigen om zich te interesseren voor een artistieke bezigheid zoals muziek of kunst kan hen helpen om hun activiteiten in evenwicht te brengen.

Strategieën voor emotionele overprikkelbaarheid

Bij het werken met emotioneel overprikkelbare individuen is het belangrijk dat professionals in de geestelijke gezondheidszorg hun unieke perspectief begrijpen en de unieke problemen die dit perspectief met zich meebrengt. Ze kunnen behoefte hebben aan bevestiging door anderen en erkenning van wie ze zijn als individuen. Ze kunnen ook extra steun en empathie nodig hebben.

Psychologe Elizabeth Mika (2002) moedigt het gebruik aan van therapieën zoals cinematherapie (films gebruiken om na te denken over het zelf en verdere ontwikkeling) of bibliotherapie (boeken gebruiken om na te denken over het zelf en verdere ontwikkeling) en het aanleren van ontspanningstechnieken zoals de eerder genoemde. Daarnaast kunnen reframing technieken deze mensen helpen om hun problemen en neigingen in een nieuw licht te zien, wat kan leiden tot minder distress en een grotere waardering voor de unieke aspecten van het zelf.

Boodschap mee naar huis

In dit stuk heb ik een kort overzicht gegeven van Dabrowski's theorie van positieve desintegratie, een grootse theorie over persoonlijkheidsontwikkeling die geworteld is in de observaties van een jonge jongen over de nare dingen die oorlog met zich meebrengt. Hoewel zulke tragische en diepgaande levensveranderende ervaringen uitstekende aanjagers zijn van persoonlijke groei, kunnen ze mensen ook het gevoel geven dat ze vastzitten.

Deze theorie probeert te verklaren waarom sommigen zich door de ervaring heen slaan en eruit komen als betere, wijzere of authentiekere versies van zichzelf, terwijl anderen uit elkaar vallen en worstelen om de stukjes weer in elkaar te zetten.

Ik hoop dat dit artikel je een algemeen begrip heeft gegeven van de theorie van positieve desintegratie, maar als iets hier je interesse heeft gewekt, moedig ik je aan om verder te leren over deze theorie van persoonlijkheidsontwikkeling. Een kort artikel kan een goed overzicht bieden, maar voor een beter begrip stel ik voor om de volgende lezingen aan je lijst toe te voegen:

• De georganiseerde desintegratie op meerdere niveaus als opkomende orde door Krystyna Laycraft(diashow)
• Dabrowski's theorie van positieve desintegratie door Sal Mendaglio(boek)
• Positieve desintegratie door Kazimierz Dąbrowski en William Tillier(boek)
• Persoonlijkheidsvorming door positieve desintegratie door Kazimierz Dąbrowski(boek)
• Mentale groei door positieve desintegratie door Kazimierz Dąbrowski(boek)
• Psychoneurose is geen ziekte: Neurosen en psychoneurosen vanuit het perspectief van positieve desintegratie door Kazimierz Dąbrowski(boek)
• Dąbrowski's theorie van positieve desintegratie en hoogbegaafdheid: Overexcitability Onderzoeksbevindingen door Sal Mendaglio en William Tillier(artikel)

Ik vond deze theorie zowel intrigerend als meeslepend en ik hoop dat ik hem heb gepresenteerd op een manier die trouw is aan zijn aard.

Bedankt voor het lezen en aarzel niet om opmerkingen of vragen achter te laten! Ben je bekend met deze theorie? Wat vind je ervan? Helpt het om enkele van je eigen observaties over persoonlijkheidsontwikkeling te verklaren?

We hopen dat je dit artikel met plezier hebt gelezen. Vergeet niet onze vijf tools voor positieve psychologie gratis te downloaden.